Brussel verbiedt wat Peking, Londen en de Amerikaanse levensmiddelenautoriteit toestaan – het BPA-blikje, zelfs voor de export

Sinds 20 juli 2026 mogen in de Europese Unie geen nieuwe drankblikjes meer in de handel worden gebracht waarvan de binnenlak met bisfenol A is gemaakt. Wat daarvóór is geleverd, mag nog tot 20 juli 2027 worden gevuld.^[1][2] Daarna mag in de EU geen drankblikje met BPA-binnenlak meer worden gevuld.

Men zou dat voor een detailkwestie uit de levensmiddelenchemie kunnen houden. Ik houd het voor een leerstuk over hoe regelgeving in Europa ontstaat: uit de strengste beschikbare waarde, zonder acht te slaan op het feit dat andere vakinstanties tot een volstrekt ander resultaat komen, en met gevolgen tot ver buiten de interne markt.

Factor 1.000, onder vakmensen

De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid EFSA heeft in 2023 vastgesteld dat een mens dagelijks 0,2 nanogram BPA per kilogram lichaamsgewicht kan opnemen zonder dat een gezondheidsrisico is te verwachten. Daarvoor lag de waarde op 4 microgram, dus 20.000 keer hoger.^[4] Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung houdt 200 nanogram voor passend en spreekt de afleiding van de EFSA-waarde op meerdere punten tegen.^[5] De Britse vakcommissie COT heeft zich bij de Duitse waarde aangesloten.^[6] De Europese Commissie heeft haar verbod gebaseerd op de beoordeling van de EFSA dat BPA het immuunsysteem zou kunnen schaden.^[3]

De twist is geen kleinigheid. Het BfR houdt al het eindpunt voor ongeschikt waarop de EFSA haar waarde baseert: een verandering van bepaalde immuuncellen bij muizen. Daaruit valt geen gezondheidsgevaar voor mensen te voorspellen.^[5] De COT ziet dat net zo en houdt effecten bij de mens tot aan de Duitse waarde voor onwaarschijnlijk.^[6] De Amerikaanse levensmiddelenautoriteit FDA schrijft dat BPA veilig is in de hoeveelheden die vandaag in levensmiddelen voorkomen; BPA-houdende lagen in metalen blikken zijn daar nog steeds toegestaan.^[7]

Wel te verstaan: de factor 1.000 betekent niet dat er in Groot-Brittannië 1.000 keer meer BPA in een blikje mag zitten. Hij beschrijft hoe verschillend vakinstanties dezelfde stand van het onderzoek beoordelen. Juist daarom is hij politiek zo brisant.

Het risico is niet verzonnen

Wie BPA onschadelijk verklaart, maakt het zich te gemakkelijk. De Endocrine Society, wereldwijd de grootste vakorganisatie van het hormoononderzoek, heeft het EU-verbod uitdrukkelijk gesteund.^[11] Een in 2026 gepubliceerde studie vond bij 40 jonge volwassenen na vijf dagen gerichte toediening van BPA een ongeveer 9 procent verminderde insulinegevoeligheid.^[12] De dosis lag daarbij echter op 50 microgram per kilogram lichaamsgewicht, het 250-voudige van de Duitse en het 250.000-voudige van de Europese waarde. Langdurige aandoeningen of normaal blikverbruik heeft de studie niet onderzocht.^[12]

Noch „alles onbedenkelijk“ noch „elk blikje maakt ziek“ is dus een eerlijke samenvatting. Eerlijk is: de wetenschap twist over de maatgevende dosis. En als de wetenschap twist, moet de politiek motiveren waarom zij voor de strengste lezing kiest en wat dat kost.

Buiten Europa doet bijna niemand mee

Meegegaan zijn de buurlanden die hun levensmiddelenrecht toch al op de EU afstemmen: Noorwegen en IJsland via de EER, Zwitserland uit eigen besluit.^[15][16] Buiten Europa heeft geen staat op deze lijst een vergelijkbaar verbod. Strenger is alleen één enkele Amerikaanse staat, Washington, en ook hij alleen bij drankblikken.^[17]

Exporteren kunnen Europese bottelaars nog steeds, naar elk land ter wereld. Maar alleen in het blikje dat Brussel voorschrijft. De verordening verbiedt niet alleen de verkoop, maar al het gebruik van BPA bij de vervaardiging, en elk blikje dat een bottelaar in de EU koopt, wordt hier in de handel gebracht. Een uitzondering voor exportwaar is er niet.^[1][2] Wie dranken uit Duitsland naar Amerika of Azië levert, draagt de omschakeling dus ook daar waar de plaatselijke concurrentie het toegelaten BPA-blikje nog mag gebruiken.

Die zorg is niet alleen de mijne. In een Britse consultatie over een eigen BPA-verbod waarschuwden deelnemers uitdrukkelijk voor nadelen in de concurrentie en voor handelsbelemmeringen, omdat Groot-Brittannië en de EU daarmee zouden afwijken van de VS, China en Japan.^[10]

Als twee Europese vakinstanties een factor 1.000 uit elkaar liggen, is dat geen bewijs voor een verbod. Het is een opdracht tot motivering.

Wie aan de omschakeling verdient

Elke omschakeling heeft winnaars. AkzoNobel heeft 32 miljoen euro gestoken in een nieuwe fabriek in het Spaanse Vilafranca die bisfenolvrije lagen voor de blikindustrie maakt.^[13] De Europese lakorganisatie CEPE heeft een eigen BPA-werkgroep; in het bestuur zaten in maart 2025 onder meer vertegenwoordigers van PPG, Sherwin-Williams en AkzoNobel.^[14]

De organisatie schrijft zelf dat haar gesprekken met de instanties tot een „workable outcome“ voor blik- en zwaarbelaste lagen hebben geleid.^[14] De verordening bevat inderdaad precies één blijvende uitzondering voor lagen: voor houders met meer dan 1.000 liter.^[1] Hetzelfde verslag laat echter ook zien dat CEPE de beoordeling van de EFSA heeft tegengesproken en om voldoende overgangstermijnen heeft geworsteld, niet om een verbod.^[14] Dat de laklobby het verbod zou hebben bewerkstelligd, geven de stukken niet prijs. Dat er lobbywerk heeft plaatsgevonden en wie het heeft gedaan, wel.

Wat ik verwacht

Gezondheidsbescherming vraagt om houdbare wetenschap, en regelgeving vraagt om evenredigheid. Wie een hele keten tot omschakeling dwingt, moet drie dingen openbaar maken: welke extra bescherming het verbod brengt, wat het ondernemingen en consumenten kost en waarom de afwijkende beoordeling van twee vakinstanties is verworpen. Zo'n berekening voor het BPA-blikje hebben wij niet gevonden.

Voor mij is dit een voorbeeld van regelgeving die de Europese drankenindustrie belast zonder dat iemand de rekening opmaakt. Meer over de Europese verpakkingsregelgeving staat in mijn open brief aan de bondskanselier en in de achtergrond Verpackungsverordnung aussetzen.

Andreas W. HerbOprichter en CEO MBG Group, Paderborn

Wat ik uitdrukkelijk niet beweer

Ik beweer niet dat BPA onschadelijk is, en niet dat export naar landen buiten de EU onmogelijk zou zijn; dranken in BPA-vrije blikjes mogen overal worden verkocht. Hoeveel de omschakeling per blikje kost, heeft niemand gepubliceerd; dat zij de branche belast, is mijn inschatting. Ik beweer niet dat de lakindustrie het verbod heeft gekocht. De factor 1.000 beschrijft verschillende beoordelingen van de instanties, niet verschillende grenswaarden voor één blikje.