De absurditeit van de alcopopbelasting

Wie in Duitsland een kant-en-klaar gemengde drank van gedistilleerd en limonade verkoopt, betaalt tweemaal belasting over dezelfde alcohol: de gewone alcoholbelasting van 1.303 euro per hectoliter zuivere alcohol en, zolang de drank minder dan 10 procent alcohol bevat, daarbovenop de alcopopbelasting van 5.550 euro.^[1][2][3] Vanaf precies 10 procent vervalt de bijzondere belasting. Wat dat betekent, valt tot op de cent uit te rekenen.

Uitgelicht is de regel met 10 procent: meer alcohol in dezelfde verpakking, duidelijk minder belasting. De berekening gaat ervan uit dat elke drank onder 10 procent alle kenmerken van een alcopop volgens de wet vervult. Bedragen afgerond op centen.

Een tiende procentpunt meer alcohol, en de verbruiksbelasting daalt met ongeveer 81 procent. Nog aanschouwelijker is de vergelijking met een gewone mixdrank met 5 procent: de drank met 10 procent bevat twee keer zoveel alcohol en draagt ongeveer 62 procent minder belasting. Een wet die jonge mensen moet beschermen, maakt de zwakkere drank duurder dan de sterkere.

Waarom uitgerekend 10 procent

De grens is geen gezondheidsgrens. Het wetsontwerp van 2004 wilde klassiek gedistilleerd en mixdranken als whisky-soda of gin-tonic uitdrukkelijk van de bijzondere belasting uitzonderen en trok daarvoor de lijn bij minder dan 10 procent.^[4] Een motivering waarom een drank met 10 procent voor jonge mensen minder gevaarlijk zou zijn dan een met 5, is daar niet te vinden. Het was een afbakening van producten, niet van risico's.

2004: het uitwijken was bekend, er werd zonder gerekend

De financiële berekening van het wetsontwerp ging uit van een aanname die in een voetnoot staat: „dass der Absatz von Alkopops um 75 Prozent zurück geht und es keine Substitution durch andere alkoholische Getränke gibt“.^[4] Daarvoor was gewaarschuwd. In de hoorzitting van de financiële commissie beschreven de fabrikanten dat bier- en wijnmengsels de plaats van de mengsels met gedistilleerd zouden kunnen innemen. CDU/CSU en FDP namen dat over.^[5] Zelfs de resolutie die de commissie de Bundestag voorstelde, hield een uitbreiding van de belasting voor als het „wie von vielen Experten befürchtet, zu Substitutionseffekten kommen“ zou.^[5]

In 2005 als succes gemeld, in 2017 het uitwijken bevestigd

Een jaar na de invoering meldde de bondsregering succes. Het aandeel van de 12- tot 17-jarigen dat minstens eens per maand alcopops met gedistilleerd dronk, zou van 28 naar 16 procent zijn gedaald, het wekelijkse alcoholgebruik van 43,9 naar 35,7 gram. Substitutie zou niet hebben plaatsgevonden. De fabrikanten hadden het alcoholgehalte van hun alcopops sinds november 2004 verlaagd tot gemiddeld 3 procent.^[6] Die cijfers horen in een eerlijke balans.

Later zag het er anders uit. Een studie met de scholierenenquêtes van 2003 en 2007 vond dat jongeren na de belasting minder alcopops en meer gedistilleerd dronken, en een verschuiving naar dranken die met risicovoller drinken samenhangen. De auteurs raadden aan het alcoholbeleid te richten op de totale hoeveelheid alcohol in plaats van op afzonderlijke dranken.^[7] In 2017 schreef de bondsregering zelf: „Die Erfahrungen mit der 2004 eingeführten Alkopopsteuer zeigen, dass es bei einer selektiven Erhöhung von Alkoholsteuern zu Substitutionseffekten kommt und die Konsumentinnen und Konsumenten auf andere alkoholische Getränke oder Selbstmischen ausweichen.“^[8]

Wie minder alcohol in kant-en-klare mixdranken wil, mag de zwakkere drank niet duurder maken dan de sterkere.

De ziekenhuisgevallen stegen verder

In het jaar van de invoering werden kinderen, jongeren en jonge volwassenen tussen 10 en 19 jaar 16.423 keer klinisch behandeld wegens een acute alcoholvergiftiging. In 2012 waren het 26.673 gevallen, zoveel als in geen ander jaar van de reeks.^[9] De stijging was echter al vóór de belasting begonnen, en na 2012 liepen de cijfers duidelijk terug.

Daarmee valt één ding te onderbouwen: de bijzondere belasting heeft de stijging van de acht jaren daarna niet verhinderd. Dat zij die zou hebben veroorzaakt, onderbouwen de cijfers niet. De statistiek weet niet wat er is gedronken, en zij kent geen scenario zonder belasting. Juist daarom zou niemand zich nog op de alcopopbelasting als jeugdbescherming moeten beroepen zolang haar effect op de gezondheid niet is aangetoond.

2027: hoger in plaats van slimmer

De bondsregering wil de bijzondere belasting nu niet afschaffen, maar verhogen. Volgens het ontwerp van het Haushaltsbegleitgesetz 2027 stijgt de alcopopbelasting naar 6.660 euro, de alcoholbelasting naar 1.564 euro per hectoliter zuivere alcohol. De grens bij 10 procent in § 1 van het Alkopopsteuergesetz blijft zoals zij is.^[10] Voor het blikje uit de tabel zou dat betekenen: 2,69 euro bij 9,9 procent, 52 cent bij 10 procent. De sprong zou op ongeveer 81 procent blijven.

De financiële commissie van de Bundestag hoort op 9 november 2026 deskundigen over de belastingdelen van deze wet.^[11] Dat is de juiste plek om de 10-procentgrens op tafel te leggen voordat de belasting nog eens stijgt. Hoe de wet vandaag al in een afzonderlijk geval uitwerkt, laat mijn commentaar Klingbeil verspricht Entlastung zien.

Mijn eis

Ten eerste: de extra alcopopbelasting afschaffen, met redelijke overgangen en zonder nieuwe uitzonderingen voor afzonderlijke merken of sterktes. Ten tweede: de gewone alcoholbelasting behouden. Dranken met gedistilleerd moeten verder naar hun alcoholhoeveelheid worden belast; ik eis geen belastingvrijdom voor zwakkere mixdranken.

Ten derde: de jeugdbescherming handhaven in plaats van duurder maken. Dranken met gedistilleerd mogen vandaag al niet aan personen onder de 18 worden verstrekt.^[12] Dat verbod moet blijven en beter worden gecontroleerd, in de winkel, op het net en in de horeca. De waarschuwing op alcopops hangt vandaag aan de definitie in het Alkopopsteuergesetz; zij heeft bij een hervorming een eigen grondslag nodig.^[12]

Ten vierde: preventie betrouwbaar financieren. De meeropbrengst van de alcopopbelasting is vandaag gebonden aan de verslavingspreventie van de Bundeszentrale;^[13] dat geld mag bij een afschaffing niet zonder vervanging wegvallen. Ten vijfde: de werking onafhankelijk toetsen, na twee en na vier jaar, aan de totale hoeveelheid alcohol, aan het binge drinken, aan overtredingen van het verstrekkingsverbod en aan de ziekenhuisgevallen.

En voor nu: de verhoging in het Haushaltsbegleitgesetz 2027 zou niet moeten worden doorgedrukt zonder dat de 10-procentgrens wordt getoetst. Wie jeugdbescherming serieus neemt, moet bereid zijn een tegenstrijdige regel te corrigeren. De tegenstander is schadelijk drinken, niet een productcategorie.

Andreas W. HerbOprichter en CEO MBG Group, Paderborn

Wat ik uitdrukkelijk niet beweer

Ik beweer niet dat de alcopopbelasting jongeren in het ziekenhuis heeft gebracht; dat geven de data niet prijs. Dranken met 10 procent zijn niet belastingvrij, voor hen vervalt alleen de bijzondere belasting. Zwakkere mixdranken zijn niet onschadelijk; bij dezelfde drinkhoeveelheid bevatten zij alleen minder alcohol. De berekening is een model voor vergelijkbare dranken, geen prijsvergelijking van bepaalde producten. En dat een afschaffing de ziekenhuisgevallen zou verlagen, is niet aangetoond; daarom hoort een onafhankelijke toetsing bij mijn eis.