MENINGOPEN VOORSTELBEGROTING EN VESTIGINGSKLIMAAT
Meneer de bondskanselier, belast de burgers niet met achterbakse indirecte belastingen – voer een bezuinigingsplan volledig uit
CO₂-heffing, tol, suikerbelasting, alcoholbelasting: de staat grijpt aan de kassa in plaats van bij zichzelf te bezuinigen. Terwijl delen van onze catalogus van 150 miljard al volstaan. 102 miljard euro per jaar is te halen zonder één enkele belasting te verhogen. Daarbij hoort de personeelsgroei in de openbare dienst terug te draaien. En vier vragen over het vestigingsklimaat hebben nu een antwoord nodig.
Door Andreas W. Herb, Oprichter en CEO MBG Group, Paderborn
15 minuten lezen76 bronnen0 correctiesOpenbaarmaking
Delen
Inhoud en Documenten
102 mld. €
besparing per jaar zonder enige belastingverhoging
Eigen aannames, volledige werking rond 2030
48 mld. €
open gat in het financiële plan van de bond voor 2030
Voor 2028 is het 22, voor 2029 al 39 mld. €[1]
+507.100
werkenden in de openbare dienst sinds 2020
Sinds 2008 zijn het er 970.000 meer[2]
1,4 mld. €
moeten suiker- en alcoholbelasting in 2028 samen opbrengen
Het belangrijkste in het kort
Besparen in plaats van innen. Suiker- en alcoholbelasting moeten de bond in 2028 samen 1,38 mld. € opbrengen.[3][4] Het bezuinigingsplan levert meer dan het 70-voudige op.
Delen volstaan. Van de catalogus van 150 miljard zijn alleen de delen nodig die bij de staat zelf besparen: 85 mld. € vaste kortingen en 17 mld. € onder voorwaarden. De 45 mld. € uit geschrapte belastingvoordelen blijven liggen. Dat zouden belastingverhogingen zijn.
Maar die delen dan volledig. In het financiële plan van de bond ontbreekt in 2030 nog 48 mld. €.[1] Wie maar half bezuinigt, komt weer uit bij de volgende heffing.
Personeel terugdraaien. De openbare dienst is sinds 2020 met 507.100 werkenden gegroeid, sinds 2008 met 970.000.[2] De afbouw lukt via pensioneringen, zonder ontslagen.
Vestigingsklimaat veiligstellen. Verbod op de verbrandingsmotor stoppen, stroom goedkoper maken, kernenergie zonder denkverbod onderzoeken, PPWR opschorten.
102 miljard besparen in plaats van 1,4 miljard innen
Miljard euro per jaar
Finanzplan des Bundes (financieel plan van de bond)[1], Bundesfinanzministerium (Duits ministerie van Financiën)[3], Haushaltsbegleitgesetz 2027[4], bezuinigingsplan: eigen aannames. Grafiek nagetekend op basis van de getallen in de tekst.
Grenzen van de data: Het bezuinigingsplan is een aanname van de auteur bij volledige werking rond 2030, geen officiële schatting. Suiker- en alcoholbelasting: 925 en 455 miljoen euro in 2028.
De grafiek als afbeelding downloaden (PNG)
Datatabel tonen3 rijen
| Miljard euro per jaar (mld. €) | |
|---|---|
| Bezuinigingsplan zonder belastingverhoging | 102,17 |
| Gat in het financiële plan van de bond 2030 | 48 |
| Suiker- en alcoholbelasting 2028 | 1,38 |
Zeven eisen
1. Geen nieuwe verbruiksbelastingen. Suikerbelasting en hogere alcoholbelasting schrappen, plastictaks definitief begraven.
2. CO₂-prijs aftoppen, tol uitsluiten. Geen prijssprong bij de start van de EU-emissiehandel in 2028. Geen tol voor personenauto's.
3. Het bezuinigingsplan volledig uitvoeren. 102 mld. € per jaar, post voor post.
4. Personeelsgroei terugdraaien. Terug naar het niveau van 2020, alleen via pensioneringen.
5. Verbod op de verbrandingsmotor stoppen. In de EU-Raad voor echte technologieneutraliteit stemmen, niet voor 95 in plaats van 100 procent.
6. Stroom goedkoper maken. Elektriciteitsbelasting voor iedereen naar het EU-minimum. Kernenergie zonder vooraf vastgelegde uitkomst laten onderzoeken.
7. PPWR opschorten. Eerst verbeteren en vereenvoudigen, dan toepassen.
De greep in de winkelkassa
Indirecte belastingen staan op geen loonstrook. Ze zitten in de prijs: aan de pomp, in de supermarkt, aan de toonbank. Wie weinig verdient, geeft het grootste deel van zijn geld uit aan consumptie en betaalt daarom naar verhouding het meest. Precies dat bedoel ik met achterbaks. Ruim anderhalf jaar na de belofte van de bondskanselier liggen een suikerbelasting en een met 20 procent hogere alcoholbelasting in de Bundestag.[5][3]
„Wir haben einen Koalitionsvertrag, und da steht keine Steuererhöhung drin, es wird auch keine geben.“
Vertaling: We hebben een regeerakkoord, en daar staat geen belastingverhoging in, die komt er ook niet.
| Heffing | Stand op 10 november 2026 | Wat ze kost | Mijn eis |
|---|---|---|---|
| CO₂-heffing | Nationale emissiehandel met een prijscorridor van 55 tot 65 € per ton, 2026 en 2027. Vanaf 2028 moet de EU-emissiehandel voor gebouwen en verkeer starten.[7] | Ongeveer 16 mld. € inkomsten in 2025.[8] Toeslag 2026: 15,7 tot 18,6 cent per liter benzine, 17,3 tot 20,5 cent per liter diesel.[9] | Niet verder verhogen. Vóór 2028 een prijsplafond doorzetten. |
| Tol voor personenauto's | Geen plan van de regering. Minister van Verkeer Bilger: „Een opdracht om tol voor personenauto's in te voeren, heb ik niet.“[10] Deskundigen pleiten ervoor, de bouwsector eist hem.[11][12] | Modelberekening van Agora Verkehrswende: ongeveer 33 mld. € per jaar.[11] | Bindend uitsluiten. |
| Suikerbelasting | Het kabinet heeft op 14 oktober 2026 een formuleringshulp vastgesteld: 26 cent per liter vanaf 5 g suiker per 100 ml, 32 cent vanaf 8 g, start 1 juli 2027.[3] De Unie wil uitstellen tot 2028.[13] | 690 mln. € in 2027, 925 mln. € in 2028.[3] | Schrappen. |
| Alcoholbelasting | 20 % meer op alcohol-, mousserendewijn-, tussenproducten- en alcopopbelasting vanaf 1 januari 2027. Onderdeel van het Haushaltsbegleitgesetz 2027 (de begeleidende begrotingswet), dat de Bundestag behandelt.[5] | 380 mln. € in 2027, 455 mln. € in 2028.[4] | Schrappen. |
| Plastictaks | Fractievoorzitter van de Unie Frei: „De plastictaks doen we niet.“ Daardoor ontbreekt vanaf 2028 meer dan 1 mld. € per jaar. Uiterlijk donderdag 12 november 2026 moet de Unie voorstellen voor het gat indienen.[13] | Meer dan 1 mld. € per jaar vanaf 2028.[13] | Daarbij blijven. Het gat dichten door te bezuinigen, niet door de volgende heffing. |
De rekensom: suiker- en alcoholbelasting moeten in 2028 samen 1,38 mld. € opbrengen. Voor suikerbelasting en plastictaks voorzagen eerste ontwerpen van het ministerie van Financiën in 1.046 nieuwe formatieplaatsen, de meeste bij de douane.[14] Wie 102 mld. € bij de staat bespaart, heeft geen van deze heffingen nodig. Meer daarover in de Aufrechte Lupe.[15]
Bijna een miljoen werkenden meer sinds 2008, een half miljoen sinds 2020
Op 30 juni 2025 werkten 5.475.100 mensen in de openbare dienst. Dat is ongeveer 12 % van de werkende bevolking en 95.100 meer dan een jaar eerder.[16] Ten opzichte van 2020 zijn het er 507.100 meer, ten opzichte van 2008 zelfs 970.000.[2][17] Minder dan de helft van de toename sinds 2020 komt voor rekening van scholen, hogescholen, kinderopvang en politie. 266.400 kwamen erbij in alle overige gebieden.
Bijna een miljoen werkenden meer in de openbare dienst sinds 2008
Werkenden in de openbare dienst op 30 juni, in miljoenen
Statistisches Bundesamt[2], analyse van de Aufrechte Lupe[17]. Grafiek nagetekend op basis van de getallen in de tekst.
De grafiek als afbeelding downloaden (PNG)
Datatabel tonen4 rijen
| Werkenden in miljoenen (miljoen) | |
|---|---|
| 2008 | 4,51 |
| 2015 | 4,65 |
| 2020 | 4,97 |
| 2025 (voorlopig) | 5,48 |
| Gebied | 2008 | 2020 | 2025 | sinds 2020 | sinds 2008 |
|---|---|---|---|---|---|
| Scholen | 932.200 | 966.100 | 1.069.600 | +103.500 | +137.400 |
| Hogescholen met klinieken | 432.700 | 585.900 | 651.300 | +65.400 | +218.600 |
| Gemeentelijke kinderopvang | 136.600 | 243.600 | 298.000 | +54.400 | +161.400 |
| Politie | 307.000 | 341.400 | 358.800 | +17.400 | +51.800 |
| Alle overige gebieden | 2.696.600 | 2.831.000 | 3.097.400 | +266.400 (+9,4 %) | +400.800 (+14,9 %) |
| Openbare dienst totaal | 4.505.100 | 4.968.000 | 5.475.100 | +507.100 (+10,2 %) | +970.000 (+21,5 %) |
Zonder ontslagen: in de komende tien jaar gaan volgens de dbb (Duitse ambtenarenbond) minstens 1,42 mln. werkenden met pensioen, dat is 26,3 %.[18] Wie ruim elke derde van deze plaatsen niet opnieuw invult, is weer terug op het niveau van 2020. Voor het volle miljoen sinds 2008 zouden het er twee van de drie zijn. De dbb ziet het andersom: hij meldt 631.000 ontbrekende werkenden.
De bond breidt uit: de begroting 2027 plant 310.487 formatieplaatsen in het federale bestuur, 4.752 meer dan in 2026. De personeelsuitgaven stijgen met 7,5 % tot 51,62 mld. €.[19] Het coalitiedoel luidt minstens 8 % minder personeel tot 2029. In het ontwerp voor 2027 staat een bezuinigingsopdracht van 2 %.[20]
Wat het oplevert: de staat betaalde in 2025 ongeveer 383,8 mld. € aan beloning van werknemers.[21] Dat is ongeveer 70.000 € per hoofd. 507.100 werkenden komen grofweg overeen met 35 mld. € per jaar. Dat is een ruwe schatting, geen begrotingscijfer. In de bezuinigingslijst staat daarvan alleen de bond, met 5 mld. €.
Mijn eis: draai de groei sinds 2020 tot 2035 terug: bij de bond meteen, met deelstaten en gemeenten via een personeelspact. De weg is taken schrappen, digitaliseren en vrijkomende plaatsen niet opnieuw invullen. Het miljoen sinds 2008 blijft het doel op lange termijn.
Vier vragen die nu een antwoord nodig hebben
Bezuinigen alleen redt geen vestigingsklimaat. Van 2018 tot 2025 is de Duitse economie reëel met 2,0 % gegroeid, dat is 0,3 % per jaar en de laatste plaats onder 20 vergeleken economieën. De industrie produceert 15,2 % minder dan in 2018, bij motorvoertuigen is het 23,2 % minder.[22]
Vraag 1: hoe redt u onze auto-industrie? Stop het verbod op de verbrandingsmotor.
Eind juni 2026 werkten nog 691.500 mensen in de auto-industrie, 5,8 % minder dan een jaar eerder en zo weinig als sinds 2005 niet meer.[23] De VDA (Duitse vereniging van de auto-industrie) verwacht tot 2035 het verlies van 225.000 banen ten opzichte van 2019. Ongeveer 100.000 daarvan zijn al verdwenen. Met technologieneutraliteit zouden er volgens zijn berekening ongeveer 50.000 behouden kunnen blijven.[24] Geldend recht blijft: 100 % CO₂-reductie voor nieuwe auto's vanaf 2035. De Commissie heeft 90 % voorgesteld, u en president Macron willen nog eens tien punten.[25] De commissies van het Europees Parlement stemden op 4 november voor 95 %, plenaire vergadering en Raad moeten in december volgen.[26][27] U hebt zelf bij Ursula von der Leyen gepleit voor „zeer efficiënte verbrandingsmotoren“.[28]
Mijn eis: stop het verbod volledig, niet voor 95 procent. Stem in de Raad alleen in met een regeling die verbrandingsmotoren met klimaatvriendelijke brandstoffen, hybrides en range extenders ook na 2035 blijvend toelaat.
Vraag 2: hoe wilt u de energiekosten verlagen?
Huishoudens betaalden in het eerste halfjaar van 2026 gemiddeld 36,18 cent per kilowattuur. Alleen Ierland was duurder, het EU-gemiddelde lag op 28,32 cent.[29] Bedrijven betaalden 21,8 cent, in Frankrijk 17,4 cent.[30] Een derde van de huishoudprijs bestaat uit belastingen, heffingen en toeslagen: 12,6 cent.[31] De elektriciteitsbelasting voor iedereen verlagen tot het EU-minimum, van 2,05 naar 0,1 cent, kost ongeveer 5 mld. € per jaar. U hebt daarover gezegd: „Maar we zouden het moeten doen.“ Uw minister van Financiën ziet „geen nieuwe ruimte“.[32]
Mijn eis: verlaag de elektriciteitsbelasting voor iedereen. De 5 mld. € zijn uit de bezuinigingslijst ongeveer 20-voudig gedekt. De subsidies op de stroomprijs mogen pas dalen als stroom blijvend goedkoper is. Daarom staan ze in de lijst alleen als „voorwaardelijk“.
Vraag 3: wanneer bespreekt en onderzoekt u kernenergie constructief?
Vraag 3
Begin jaren 2030
verwacht de Europese Commissie de eerste kleine modulaire reactoren in Europa.[34]
U hebt half maart 2026 gezegd dat een terugkeer naar kernenergie voor de nabije toekomst geen optie is. Uw minister van Economische Zaken Katherina Reiche zei tegen de Financial Times: „We kunnen zeggen dat we weer interesse hebben in deze technologie.“[33] De Europese Commissie heeft op 10 maart 2026 een strategie voor kleine modulaire reactoren gepresenteerd.[34] Het Bundesumweltministerium (Duits ministerie van Milieu) legt daarentegen uit waarom zulke reactoren volgens het ministerie „niet beter zijn“.[35]
Mijn eis: laat tot medio 2027 onafhankelijk onderzoeken wat kernenergie in Duitsland zou kosten, hoe lang zij duurt en wat zij voor de stroomprijs oplevert: nieuwe reactoren, kleine modulaire reactoren, Europese deelnemingen. Publiceer het resultaat. Ik vraag geen vooraf vastgelegde uitkomst, maar een eerlijk onderzoek.
Vraag 4: wanneer stopt u de PPWR-waanzin?
De EU-verpakkingsverordening geldt sinds 12 augustus 2026.[36] De bondsregering heeft op 7 september verlichtingen voorgesteld: handelaren met minder dan 10 ton verpakking per jaar zouden geen gemachtigde hoeven aan te wijzen, de registratie zou tot medio 2028 worden opgeschort.[37] Europees Parlement en Raad hebben in oktober hun standpunten daarover vastgesteld, de onderhandeling moet nog plaatsvinden.[38] De Mittelstandsunion (mkb-vereniging van CDU/CSU) eist meer: „opschorten, verbeteren, vereenvoudigen – en pas dan rechtszeker toepassen“.[39] Tot dan gelden de plichten, met boetes tot 200.000 €.[40][41]
Mijn eis: zet de opschorting door tot het centrale EU-register er staat, en wel voor alle bedrijven, niet alleen voor de kleinste handelaren. Geen nationale regels bovenop de EU-regels, geen boetes in de overgangsperiode.
150 miljard ligt op tafel, 102 miljard beveel ik aan
Elke regel noemt het voorstel in procent van de basis en het bedrag per jaar bij volledige werking rond 2030. De basis is de onderbouwde uitgangswaarde in mld. €, meestal uit het begrotingsontwerp 2027. De bedragen zijn mijn aannames, geen officiële schattingen. Ter vergelijking: de regering vermeldt voor 2030 zelf een gat van 48 mld. €.[1]
Elke post heeft een status. Kern betekent: vaste uitgavenkorting die de bond zelf kan besluiten. Voorwaardelijk betekent: alleen onder een voorwaarde haalbaar, bijvoorbeeld via een EU-onderhandeling, de arbeidsmarkt of blijvend goedkopere stroom. Niet aanbevolen betekent: de post staat in de catalogus, maar wordt niet aanbevolen, omdat hij werkt als een belastingverhoging of defensie verzwakt.
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Lopende pensioenen enkele jaren alleen met de inflatie indexeren[42] | −70 % van de indexering | 18,0 | 12,5 | Kern |
| Ondergrens van het pensioenniveau niet verlengen[43] | −100 % | 9,3 | 9,0 | Kern |
| Mütterrente III (pensioentoeslag voor moeders) terugdraaien[43] | −100 % | 5,0 | 5,0 | Kern |
| Vervroegd pensioen zonder korting voor nieuwe instromers beëindigen | alleen nieuwe instromers | eigen aanname | 1,5 | Kern |
| Aktivrente en Frühstartrente terugdraaien[44][45] | −100 % | 1,1 | 1,1 | Kern |
| Ambtenarenpensioenen net als pensioenen afremmen[46] | −3 % | 16,8 | 0,5 | Kern |
| Samen | 29,6 | Kern 29,6 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Subsidie voor gebouwen terugbrengen tot ruim een derde[47] | −64 % | 12,56 | 8,0 | Kern |
| Steun voor de stroomprijs korten: bijdrage aan de nettarieven, stroomprijscompensatie, industriestroomprijs[47] | −58 % | 12,98 | 7,5 | voorwaardelijk |
| Waterstof, laadinfrastructuur, subsidie voor elektrische auto's[48] | Gedeeltelijke korting | eigen aanname | 4,0 | Kern |
| Overige subsidieprogramma's van het fonds[48] | Gedeeltelijke korting | eigen aanname | 4,0 | Kern |
| Geen EEG-subsidie voor nieuwe installaties | −100 % voor nieuwe | eigen aanname | 2,5 | Kern |
| Samen | 26,0 | Kern 18,5 · voorwaardelijk 7,5 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| 3,5-procentdoel pas in 2032 in plaats van 2029 halen[1] | −5,4 % | 183,7 | 10,0 | Kern |
| Verdere spreiding tot de NAVO-termijn 2035[49] | −1,6 % | 183,7 | 3,0 | niet aanbevolen |
| Samen | 13,0 | Kern 10,0 · niet aanbevolen 3,0 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Sociale woningbouw: 2 in plaats van 5 mld. €[50] | −60 % | 5,0 | 3,0 | Kern |
| Aanvullende toewijzingen aan de deelstaten[51] | −18 % | 11,3 | 2,0 | Kern |
| Vlucht en migratie: forfaitaire bedragen, opvang, integratie[52] | −8 % | 24,8 | 2,0 | Kern |
| Bijdrage aan het Deutschlandticket[53] | −100 % | 1,5 | 1,5 | Kern |
| Regionaliseringsmiddelen voor het regionale openbaar vervoer[54] | −10 % | 13,7 | 1,4 | Kern |
| Samen | 9,9 | Kern 9,9 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| 200.000 mensen extra aan het werk helpen[55][56] | −4 % van de rechthebbenden | 4,95 mln. rechthebbenden | 6,0 | voorwaardelijk |
| Woonkosten aftoppen[57] | −10 % | 13,15 | 1,3 | Kern |
| Administratie van de jobcenters afslanken[58] | −15 % | 7,97 | 1,2 | Kern |
| Normbedrag verlagen tot de berekende behoefte[59] | −1,3 % | 27,7 | 0,35 | Kern |
| Samen | 8,85 | Kern 2,85 · voorwaardelijk 6,0 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Personeelsuitgaven van de bond[60] | −10 % | 51,62 | 5,0 | Kern |
| Cultuurbudget inclusief Deutsche Welle[61] | −15 % | 2,1 | 0,3 | Kern |
| Begrotingsposten voor het maatschappelijk middenveld, gezins-, gelijkheids- en ouderenbeleid[62] | −50 % | 0,50 | 0,25 | Kern |
| Adviseurs, campagnes, persdienst[63] | −50 % | eigen aanname | 0,2 | Kern |
| Partijgelieerde stichtingen, zonder aandeel in het ontwikkelingsbudget[64] | −29 % | 0,69 | 0,2 | Kern |
| Programma „Demokratie leben!“[62] | −100 % | 0,17 | 0,17 | Kern |
| Bundestag en staatsfinanciering van partijen[65][66] | −10 % | 1,51 | 0,15 | Kern |
| Samen | 6,27 | Kern 6,27 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Ontwikkelingsbudget en vrijwillige VN-bijdragen halveren[67] | −50 % | 9,47 | 5,0 | Kern |
| Humanitaire hulp en crisispreventie halveren, rest in de regel erboven[68] | −50 % | 1,43 | 0,25 | Kern |
| Buitenlands cultuurbeleid[68] | −25 % | 0,96 | 0,25 | Kern |
| Samen | 5,5 | Kern 5,5 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Bijdrage bevriezen op het niveau van 2027: 42,1 in plaats van 45,8 mld. € in 2030[69] | −8 % | 45,8 | 3,5 | voorwaardelijk |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Sociaal beleid in de landbouw[70] | −25 % | 4,30 | 1,1 | Kern |
| Elterngeld (ouderschapsuitkering): lagere inkomensgrens[62] | −14 % | 7,07 | 1,0 | Kern |
| Ruimtevaart[71] | −20 % | 2,24 | 0,45 | Kern |
| Samen | 2,55 | Kern 2,55 |
| Post | Voorstel | Basis in mld. € | mld. € per jaar | Status |
|---|---|---|---|---|
| Ehegattensplitting omzetten naar Realsplitting[72] | Ombouw | eigen aanname | 8,0 | niet aanbevolen |
| Dieselprivilege[48] | −100 % | 7,0 | 7,0 | niet aanbevolen |
| Erfbelasting: vrijstelling van ondernemingsvermogen[73] | −50 % | 8,8 | 4,4 | niet aanbevolen |
| Verlaagd btw-tarief voor cultuur en amusement[73] | −100 % | 4,32 | 4,3 | niet aanbevolen |
| Privilege voor bedrijfsauto's[48] | −100 % | 4,0 | 4,0 | niet aanbevolen |
| Btw in de horeca terug naar 19 %[74] | −100 % | 3,6 | 3,6 | niet aanbevolen |
| Belastingvrije toeslagen voor zon-, feestdag- en nachtwerk[73] | −100 % | 3,25 | 3,25 | niet aanbevolen |
| Verlaging van de elektriciteitsbelasting voor bedrijven terugdraaien[75] | −100 % | 3,0 | 3,0 | niet aanbevolen |
| Belastingaftrek voor ambachtelijke diensten in huis[73] | −100 % | 2,5 | 2,5 | niet aanbevolen |
| Forensenaftrek: resterend bedrag halveren[76] | −50 % | 5,0 | 2,5 | niet aanbevolen |
| Forensenaftrek: verhoging van 2026 terugdraaien[74] | −100 % | 1,9 | 1,9 | niet aanbevolen |
| Landbouwdiesel[48] | −100 % | 0,4 | 0,4 | niet aanbevolen |
| Samen | 44,85 | niet aanbevolen 44,85 |
| Status | Wat erbij hoort | mld. € per jaar |
|---|---|---|
| Kern | Vaste uitgavenkortingen uit acht blokken | 85,17 |
| Voorwaardelijk | EU-bijdrage 3,5 · 200.000 mensen aan het werk 6,0 · steun voor de stroomprijs 7,5 | 17,00 |
| Aanbevolen | Zonder enige belastingverhoging | 102,17 |
| Niet aanbevolen | Belastingvoordelen 44,85 · verdere spreiding van defensie 3,0 | 47,85 |
| Catalogus totaal | 150,02 |
Waar de 102 miljard vandaan komen en wat dit voorstel niet doet
Bijna een derde van het aanbevolen plan ligt bij pensioenen en ambtenarenpensioenen, een kwart bij financiële steun en klimaatfonds. De grootste balk blijft onaangeroerd: de 44,85 mld. € uit geschrapte belastingvoordelen zouden belastingverhogingen zijn.
Waar de 102 miljard vandaan komen
Aanbevolen besparing per blok, kern en voorwaardelijk, miljard euro per jaar bij volledige werking rond 2030
Eigen aannames van de auteur op onderbouwde basiswaarden, begrotingsontwerp 2027 en financieel plan[1][69]. Grafiek nagetekend op basis van de getallen in de tekst.
Grenzen van de data: Waarvan voorwaardelijk: financiële steun en klimaatfonds 7,5, basiszekerheid 6,0, EU-bijdrage 3,5. Niet opgenomen, omdat niet aanbevolen: belastingvoordelen 44,85 en een verdere spreiding van defensie 3,0.
De grafiek als afbeelding downloaden (PNG)
Datatabel tonen9 rijen
| Aanbevolen (mld. €) | |
|---|---|
| Pensioenen en ambtenarenpensioenen | 29,6 |
| Financiële steun en klimaatfonds | 26 |
| Defensie | 10 |
| Betalingen aan deelstaten, migratie | 9,9 |
| Basiszekerheid (Bürgergeld) | 8,85 |
| Bestuur, politiek bedrijf, ngo's, cultuur | 6,27 |
| Ontwikkeling, VN, buitenland | 5,5 |
| EU-bijdrage | 3,5 |
| Gezin, landbouw, ruimtevaart | 2,55 |
Wat ik uitdrukkelijk niet beweer
Niet een miljoen in vijf jaar. De openbare dienst is sinds 2020 met 507.100 werkenden gegroeid. De 970.000 gelden voor de periode sinds 2008.[2]
Geen geplande tol voor personenauto's. De bondsregering plant hem niet, de minister van Verkeer ontkent een opdracht. Hij wordt geëist door deskundigen en de bouwsector.[10][12]
Geen belasting in juridische zin. De CO₂-heffing is een emissiehandel met prijscorridor. Aan de pomp werkt zij als een belasting.[7]
Geen geld vanaf morgen. De volledige werking van de lijst treedt rond 2030 in. In het eerste jaar acht ik ongeveer een derde haalbaar.
Geen korting zonder getroffenen. De voorstellen treffen gepensioneerden, deelstaten, subsidieontvangers en hulporganisaties. Het verschil: daarover wordt openlijk beslist, niet verstopt in de prijs.
Geen directe greep van de bondskanselier op het personeel. De bond kan alleen zijn eigen formatieplaatsen schrappen. Voor deelstaten en gemeenten is een overeenkomst nodig.
Andreas W. HerbOprichter en CEO MBG Group, Paderborn
METHODE
Methode
Bedragen: alle besparingen zijn eigen aannames van de auteur per jaar bij volledige werking, berekend op de genoemde basiswaarden. Het zijn geen officiële schattingen.
Status: kern 85,17 mld. €, voorwaardelijk 17,00 mld. €, niet aanbevolen 47,85 mld. €. Aanbevolen zijn kern en voorwaardelijk, samen 102,17 mld. €. Met de niet-aanbevolen posten omvat de catalogus 150,02 mld. €.
Afbakening: de 10 mld. € bij defensie verlagen nieuwe schulden, niet het gat in de kernbegroting. De pensioenpost ontlast de bond alleen als de federale bijdrage navenant daalt. De 6 mld. € bij de basiszekerheid zijn voor de staat als geheel berekend.
Personeel: 383,77 mld. € beloning van werknemers van de staat gedeeld door 5,475 mln. werkenden geeft ongeveer 70.000 € per hoofd, maal 507.100 ongeveer 35 mld. €. De afbakeningen van beide statistieken wijken af, koppen zijn geen voltijdbanen. De waarde is een orde van grootte.
Openbare dienst: 5.475.100 − 4.968.000 = 507.100, dat is 10,2 %. 5.475.100 − 4.505.100 = 970.000, dat is 21,5 %. Scholen, hogescholen, kinderopvang en politie samen +240.700 sinds 2020, dat is 47,5 % van de toename. 507.100 ÷ 1,42 mln. pensioneringen = 36 %, ruim elke derde plaats; 970.000 ÷ 1,42 mln. = 68 %, twee van de drie.
Vergelijking met de verbruiksbelastingen: suiker- en alcoholbelasting in 2028: 925 + 455 = 1.380 mln. €. Dat is 1,35 %, afgerond 1,4 %, van 102,17 mld. €. 102,17 ÷ 1,38 = 74, dus meer dan het 70-voudige. Elektriciteitsbelasting: 102,17 ÷ 5 = 20,4, ongeveer 20-voudig gedekt.
Vestigingsklimaat: auto-industrie 691.500 + 42.300 = 733.800 een jaar eerder, 42.300 ÷ 733.800 = 5,8 %. Groei 2,0 % in zeven jaar: 1,020 tot de macht 1/7 = 1,0028, dus 0,3 % per jaar.
Niet aangeraakt: rente, investeringen, steun aan Oekraïne en de bijdrage aan de ziekenfondsen.
Stand: gegevens en stand van de procedures van 10 november 2026. De begroting 2027 is nog niet vastgesteld.
CONTROLE
Wat voor de publicatie is gecontroleerd
- Basis is het open voorstel van de auteur als pdf, 7 pagina's, stand 10 november 2026. De feitelijke gegevens zijn volgens de auteur meermaals gecontroleerd. Veel daarvan staan al in gecontroleerde artikelen van de Aufrechte Lupe, bijvoorbeeld over de openbare dienst, over de groei sinds 2018, over de consumptiebelastingen en over de verpakkingsverordening.
- Voor deze versie heeft de redactie op 10 november 2026 alle berekeningen nagerekend: elke bloksom van de bezuinigingslijst, elk percentage, de sommen 102,17 en 150,02 miljard euro, de tabel over de openbare dienst, aandelen en veelvouden. Alle waarden kloppen. De bronnen zijn voor deze versie niet opnieuw afzonderlijk opgevraagd.
- De besparingsbedragen in de lijst zijn aannames van de auteur, geen officiële schattingen. De basiswaarden waarop zij betrekking hebben, zijn onderbouwd.
- Ten opzichte van de pdf gewijzigd: de termijn van de Unie voor voorstellen over de plastictaks staat er als datum, niet als weekdag. Het colofon vervalt, omdat het op deze website een eigen pagina heeft. Daardoor heeft de bronnenlijst 76 in plaats van 77 vermeldingen.
- De bondsregering en het Bundesfinanzministerium (Duits ministerie van Financiën) zijn niet om een reactie gevraagd.
BRONNEN
Bronnen
Elk nummer in de tekst leidt naar zijn bron. Bij elke vermelding staat de herkomst: officieel, mediabericht, brancheorganisatie, instituut of dataportaal. Titels blijven in de oorspronkelijke taal, zodat elk document vindbaar blijft.
[1] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, 14.08.2026
Finanzplan bis 2030Officiële bron↑ terug naar de tekst
[2] Statistisches Bundesamt, Stand 22.06.2026
Beschäftigte im öffentlichen Dienst nach ausgewählten AufgabenbereichenOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[3] Bundesministerium der Finanzen, 14.10.2026
Pressemitteilung: Gesetzentwurf zur ZuckergetränkesteuerOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[4] Deutscher Bundestag, abgerufen 10.11.2026
Haushaltsbegleitgesetz 2027Officiële bron↑ terug naar de tekst
[5] Deutscher Bundestag, 07.09.2026
Drucksache 21/7860: Entwurf eines Haushaltsbegleitgesetzes 2027Officiële bron↑ terug naar de tekst
[6] tagesschau, 19.04.2025
Merz bei Caren Miosga zu SteuererhöhungenMediabericht↑ terug naar de tekst
[7] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
CO2-Preis 2027Officiële bron↑ terug naar de tekst
[8] Umweltbundesamt, abgerufen 10.11.2026
Emissionshandel 2025: EinnahmenOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[9] ADAC, abgerufen 10.11.2026
CO2-Preis: Aufschlag je Liter Benzin und DieselBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[10] Der Spiegel, 20.08.2026
Verkehrsminister Steffen Bilger arbeitet nicht an Pkw-MautMediabericht↑ terug naar de tekst
[11] Die Zeit, 08.10.2026
Autobahnmaut für Pkw-FahrerMediabericht↑ terug naar de tekst
[12] Verkehrsrundschau, abgerufen 10.11.2026
Pkw-Maut soll Verkehrsinfrastruktur finanzierenMediabericht↑ terug naar de tekst
[13] tagesschau, 09.11.2026
Baustellen im Haushalt: Steuerpläne der BundesregierungMediabericht↑ terug naar de tekst
[14] t-online, 06.10.2026
Zuckersteuer und Plastiksteuer: 1.046 neue Beamte benötigtMediabericht↑ terug naar de tekst
[15] Die Aufrechte Lupe, 14.10.2026
Klingbeils indirekte Steuern – Milliarden mehr Belastung für die BürgerMediabericht↑ terug naar de tekst
[16] Statistisches Bundesamt, Juni 2026
Pressemitteilung Nr. 215: Beschäftigte im öffentlichen DienstOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[17] Die Aufrechte Lupe, 24.10.2026
970.000 mehr im öffentlichen Dienst seit 2008 – digitaler wird der Staat, schlanker nichtMediabericht↑ terug naar de tekst
[18] dbb beamtenbund und tarifunion, 27.08.2026
Personalbedarfe im öffentlichen DienstBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[19] Initiative Neue Soziale Marktwirtschaft, 2026
Neue Studie zur Stellenmehrung in der BundesverwaltungBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[20] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, 21.08.2026
Stelleneinsparung in der BundesverwaltungOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[21] Statistisches Bundesamt, GENESIS, abgerufen 10.11.2026
Volkswirtschaftliche Gesamtrechnungen, Tabelle 81000-0031: Arbeitnehmerentgelt des StaatesDataportaal↑ terug naar de tekst
[22] Die Aufrechte Lupe, 26.10.2026
Sieben Jahre, zwei Prozent (Auswertung aus Daten von IWF und Eurostat)Mediabericht↑ terug naar de tekst
[23] Statistisches Bundesamt, August 2026
Pressemitteilung: Beschäftigte in der AutomobilindustrieOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[24] Verband der Automobilindustrie, 13.05.2026
Pressemeldung: Beschäftigungsentwicklung bis 2035Brancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[25] heise online, abgerufen 10.11.2026
Verbrenner-Aus: Merz und Macron wollen CO2-Ziel für 2035 weiter lockernMediabericht↑ terug naar de tekst
[26] Zentralverband des Deutschen Handwerks, abgerufen 10.11.2026
Verbrennerverbot: EP-Ausschüsse stimmen für AuflockerungBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[27] elektroauto-news.net, abgerufen 10.11.2026
Verbrenner-Aus: EU-Umweltausschuss für LockerungMediabericht↑ terug naar de tekst
[28] Der Spiegel, abgerufen 10.11.2026
Autoindustrie: Friedrich Merz wirbt in Brief an Ursula von der Leyen für flexiblere KlimazieleMediabericht↑ terug naar de tekst
[29] Eurostat, abgerufen 10.11.2026
Electricity price statistics, erstes Halbjahr 2026Officiële bron↑ terug naar de tekst
[30] Statista nach Eurostat, abgerufen 10.11.2026
Strompreise für Nicht-Haushaltskunden in der EUDataportaal↑ terug naar de tekst
[31] Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft, Oktober 2026
BDEW-Strompreisanalyse Oktober 2026Brancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[32] tagesschau, 04.11.2026
Stromsteuer: Bundesregierung und EntlastungMediabericht↑ terug naar de tekst
[33] Frankfurter Rundschau, abgerufen 10.11.2026
Wirtschaftsministerin Reiche fordert Neubewertung der AtomkraftMediabericht↑ terug naar de tekst
[34] Europäische Kommission, Vertretung in Deutschland, 11.03.2026
Hohe Energiepreise: EU-Kommission prüft verschiedene OptionenOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[35] Bundesministerium für Umwelt, Klimaschutz, Naturschutz und nukleare Sicherheit, abgerufen 10.11.2026
Kleine Atomkraftwerke vs. erneuerbare EnergienOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[36] Amtsblatt der Europäischen Union, abgerufen 10.11.2026
Verordnung (EU) 2025/40 über Verpackungen und Verpackungsabfälle (PPWR)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[37] Bundesministerium für Umwelt, Klimaschutz, Naturschutz und nukleare Sicherheit, 07.09.2026
Kritik an der EU-Verpackungsverordnung PPWR: Bundesregierung setzt sich für Entlastungen einOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[38] IHK Karlsruhe, abgerufen 10.11.2026
PPWR: EU-Umweltrat setzt sich für Aussetzungen einBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[39] n-tv, 15.10.2026
Wirtschaftsunion fordert Stopp der EU-VerpackungsregelnMediabericht↑ terug naar de tekst
[40] Bundesministerium der Justiz, abgerufen 10.11.2026
Verpackungsrecht-Durchführungsgesetz (VerpackDG)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[41] Die Aufrechte Lupe, 15.10.2026
Offener Brief an Bundeskanzler Merz zur EU-VerpackungsverordnungMediabericht↑ terug naar de tekst
[42] Berliner Zeitung, abgerufen 10.11.2026
Rente wie in Österreich: Was der Vorschlag für Ihr Geld im Alter wirklich bedeuten würdeMediabericht↑ terug naar de tekst
[43] Nordwest-Zeitung, abgerufen 10.11.2026
Rentenpaket in Berlin: Mütterrente, Haltelinie und Aktivrente beschlossenMediabericht↑ terug naar de tekst
[44] Der Spiegel, abgerufen 10.11.2026
Aktivrente: Kabinett beschließt Anreize für Arbeit im RentenalterMediabericht↑ terug naar de tekst
[45] Deutscher Bundestag, abgerufen 10.11.2026
FrühstartrenteOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[46] Bundesministerium des Innern, abgerufen 10.11.2026
BeamtenversorgungOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[47] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Klima- und TransformationsfondsOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[48] Bundesrechnungshof, abgerufen 10.11.2026
Subventionen verdreifacht: enormes Einsparpotenzial noch nicht genutztOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[49] Der Tagesspiegel, abgerufen 10.11.2026
Fast 125 Milliarden Euro: Deutschland meldet NATO Verteidigungsausgaben in RekordhöheMediabericht↑ terug naar de tekst
[50] Bundesregierung, abgerufen 10.11.2026
Haushaltsgesetz 2027: Etat des BauministeriumsOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[51] Bundesministerium der Finanzen, April 2026
Monatsbericht April 2026: Bundesstaatlicher Finanzausgleich 2025Officiële bron↑ terug naar de tekst
[52] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Flüchtlings- und IntegrationskostenOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[53] Deutscher Bundestag, abgerufen 10.11.2026
RegionalisierungsgesetzOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[54] Reutlinger General-Anzeiger, abgerufen 10.11.2026
Finanzstreit zu Regionalverkehr: Einschnitte in FahrplänenMediabericht↑ terug naar de tekst
[55] tagesschau, abgerufen 10.11.2026
Bürgergeld: Merz und BasMediabericht↑ terug naar de tekst
[56] Südkurier, abgerufen 10.11.2026
Wie viele Empfänger der neuen Grundsicherung gibt es in Deutschland?Mediabericht↑ terug naar de tekst
[57] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Etat Arbeit und SozialesOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[58] HNA, abgerufen 10.11.2026
Bürgergeld-Kosten 2025 auf RekordhochMediabericht↑ terug naar de tekst
[59] Kreisbote, abgerufen 10.11.2026
Bürgergeld zu hoch: bislang geheime Zahlen zu Regelsatz und BedarfMediabericht↑ terug naar de tekst
[60] Initiative Neue Soziale Marktwirtschaft, 04.09.2026
Studie: Stellenmehrung in der BundesverwaltungBrancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[61] Deutscher Kulturrat, abgerufen 10.11.2026
Kulturpolitischer Wochenreport: Bundeskulturhaushalt 2027Brancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[62] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Etat Bildung und FamilieOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[63] Der Spiegel, abgerufen 10.11.2026
Bundesrechnungshof kritisiert teure Berater für RegierungMediabericht↑ terug naar de tekst
[64] Wikipedia, abgerufen 10.11.2026
Parteinahe Stiftung (Deutschland)Mediabericht↑ terug naar de tekst
[65] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Etat des BundestagesOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[66] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Staatliche ParteienfinanzierungOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[67] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
EntwicklungsetatOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[68] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
Etat des Auswärtigen AmtsOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[69] Deutscher Bundestag, abgerufen 10.11.2026
Drucksache 21/7301: Finanzplan des BundesOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[70] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
AgraretatOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[71] Deutscher Bundestag, heute im bundestag, abgerufen 10.11.2026
ForschungsetatOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[72] iwd, Institut der deutschen Wirtschaft, abgerufen 10.11.2026
Was bringt eine Reform des Ehegattensplittings?Instituut of publiekrechtelijk lichaam↑ terug naar de tekst
[73] RedaktionsNetzwerk Deutschland, abgerufen 10.11.2026
Top 10 der Subventionen: die größten Steuervergünstigungen und Finanzhilfen 2025Mediabericht↑ terug naar de tekst
[74] tagesschau, abgerufen 10.11.2026
Bundeskabinett beschließt SteuerentlastungenMediabericht↑ terug naar de tekst
[75] Joyn Newstime, abgerufen 10.11.2026
Merz will Stromsteuer für alle senken, Klingbeil bremstMediabericht↑ terug naar de tekst
[76] HNA, abgerufen 10.11.2026
Ab 2026 neue Pendlerpauschale: Was Millionen Autofahrer erwartetMediabericht↑ terug naar de tekst
CORRECTIES
Correcties
Geen correcties sinds de publicatie op 10-11-2026. Elke wezenlijke wijziging verschijnt hier met haar datum, reden en eerdere bewoording.
Deze pagina is een mening. Onze factchecks zijn dat niet.