Beloofd: geen belastingverhogingen. Gepland: plastictaks met 819 nieuwe formatieplaatsen

Vandaag heeft het Duitse kabinet zijn tussenbalans over de modernisering van de staat vastgesteld.^[2] Bij de bureaucratiekosten van het bedrijfsleven staat daarin tot nu toe netto ongeveer 232 miljoen euro lastenverlichting per jaar; het rapport zelf spreekt van „lediglich“ dat bedrag.^[1] Tegelijkertijd ligt er een wetsontwerp van de coalitiefracties voor een nieuwe verbruiksbelasting op kunststofverpakkingen: 550 euro per ton vanaf juli 2027, 819 extra formatieplaatsen bij douane en bestuur en nieuwe informatieplichten voor ondernemingen.^[4][9]

Politiek heeft het kabinet de plastictaks op 6 juli 2026 met het ontwerp van de federale begroting 2027 vastgesteld.^[4] De wettekst heeft het niet behandeld. Volgens een brief van zeven brancheorganisaties en de Duitse douane- en financiënvakbond BDZ aan de kanselarij zou die als formuleringshulp in de lopende begrotingsprocedure komen, zonder betrokkenheid van de vakdepartementen.^[5] Volgens dpa moet het ontwerp uit het ministerie van Financiën en het ministerie van Milieu binnen de regering nog worden afgestemd.^[13]

Wat er is beloofd, wat er nu is gepland

Een uitdrukkelijk „geen belastingverhogingen“ staat niet in het regeerakkoord; het akkoord verhoogt bijvoorbeeld het minimumtarief van de bedrijfsbelasting.^[7] De belofte komt van de huidige bondskanselier zelf. De handelsorganisatie spreekt volgens een bericht van het Handelsblatt toch van een breuk met het regeerakkoord.^[8]

En de plastictaks is niet de enige nieuwe belasting. Voor de suikerbelasting rekent de bondsregering vanaf 2028 op ongeveer 1,2 miljard euro per jaar; samen zouden beide op meer dan 2,5 miljard komen.^[25][3] Het ontwerp voor de suikerbelasting heeft de kanselarij op 1 oktober voorlopig stilgelegd.^[10]

Meer bureaucratie in plaats van minder

Het ontwerp becijfert de nieuwe bureaucratiekosten van het bedrijfsleven op 44,1 miljoen euro per jaar, daarbij 8,8 miljoen eenmalig.^[4] Dat is ongeveer een vijfde van wat de bondsregering tot eind juni netto aan bureaucratiekosten heeft afgebouwd.^[1] Voor douane, IT en ministerie plant de bond tot 2029 uitgaven van 283,5 miljoen euro.^[4]

De brancheorganisaties vinden de officiële waarde veel te laag. Zij schatten de nalevingslasten op minstens 600 miljoen euro per jaar en vragen zelf om een onafhankelijke toetsing.^[5] Dat zou ruim een derde zijn van wat de regering bij de nalevingslasten van het bedrijfsleven tot nu toe heeft bespaard: 1,7 miljard euro.^[1]

Open is zelfs wie de belasting verschuldigd is. Het ontwerp knoopt aan bij het „winnen“ van verpakkingen; volgens Plastics Europe kent het verpakkingsrecht dat begrip niet.^[4][11] Een vrijstelling voor verpakkingen van gerecycled kunststof wil de bondsregering pas bij algemene maatregel van bestuur invoeren; daarvoor ontbreekt nog een bewijssysteem.^[4] Zelfs de Duitse douane- en financiënvakbond, wier leden de belasting zouden moeten heffen, waarschuwt samen met de brancheorganisaties voor een „beispiellosen Schnellverfahren“.^[5]

Wat het voor de industrie betekent

De Duitse kunststofproductie lag in 2025 volgens haar brancheorganisatie 26 procent onder het niveau van 2021.^[12] Geraakt worden echter niet alleen de kunststofproducenten, maar allen die verpakken: levensmiddelen- en drankenfabrikanten, handel en logistiek. Ook folie, sluitingen, deksels, capsules en transportverpakkingen vallen eronder.^[13] Tussen eenmalig en meermalig gebruik onderscheidt het ontwerp volgens een bericht van het packaging journal niet.^[14]

Ecologisch is een belasting op alleen kunststof omstreden. Een rapport in opdracht van het Umweltbundesamt waarschuwde in 2023 voor verkeerde sturing ten gunste van andere, ecologisch deels slechtere materialen.^[15] Het eindrapport van 2025 houdt een begin via kunststofverpakkingen toch voor mogelijk, gekoppeld aan prikkels voor recyclinggericht ontwerp.^[16] Oostenrijk heeft in april 2026 afgezien van een geplande heffing op niet-recyclebare plasticverpakkingen, na verzet van bedrijfsleven en handel, die waarschuwden voor lasten en duurdere levensmiddelen.^[17]

Uiteindelijk betaalt de klant

Het ontwerp zegt het zelf: de belasting is er „darauf angelegt, dass die Steuerschuldner die Belastung auf den Endkunden überwälzen“. Als doel noemt het op de eerste plaats „zusätzliche Einnahmen für den Bundeshaushalt“; de belasting „kann zugleich“ bijdragen aan minder kunststofverpakkingen.^[4]

Per stuk klinkt dat weinig: 1,93 cent per grote PET-fles, 0,28 cent per yoghurtbeker.^[3] Maar het raakt bijna elk verpakt product in het winkelwagentje. Bij bijna 1,5 miljard euro per jaar en ongeveer 41 miljoen huishoudens is dat bij volledige doorberekening ongeveer 36 euro per huishouden per jaar.^[4][18] Daarbij zou de suikerbelasting komen, als zij er toch komt, en mogelijke opslagen in de keten.

Vandaag maakt de regering de balans op bij de bureaucratieafbouw, en tegelijk plant zij voor één enkele nieuwe belasting 819 formatieplaatsen. Dat is geen afbouw, dat is opbouw met aankondiging.

Wat bij een eerlijke duiding hoort

De belasting heeft een achtergrond. Sinds 2021 betaalt Duitsland aan de EU een heffing van 0,80 euro per kilogram niet-gerecycled kunststofverpakkingsafval, in 2026 ongeveer 1,25 miljard euro.^[19][20] Volgens het ontwerp moet de nieuwe belasting duurzaam een bedrag van die omvang voor de federale begroting opbrengen.^[4] Al de vorige regering wilde de EU-heffing in 2024 omslaan op fabrikanten en degenen die producten in de handel brengen.^[22]

Daarbij hoort evenzeer wat de bondsregering in 2023 zelf heeft verklaard: omdat het Duitse aandeel in de EU-kunststofheffing kleiner is dan haar aandeel in de bijdragen naar economische kracht, ontstaan er voor de belastingbetalers geen extra kosten.^[21] Voor mij betekent dat: de nieuwe belasting compenseert geen extra last, zij schept een nieuwe inkomstenbron. Haar geplande opbrengst ligt bovendien boven de EU-bijdrage.^[4][19]

Er zijn ook voorstanders. Deutsche Umwelthilfe noemt het „wichtig und richtig“ dat plasticverpakkingen voor eenmalig gebruik een prijs krijgen, en verlangt meermalig gebruik uit te zonderen en papier en metaal erbij te betrekken.^[13][23]

Wat ik eis

Ten eerste: geen nieuwe belasting in een spoedprocedure. Een wet die honderden formatieplaatsen schept en bijna elke boodschap duurder maakt, hoort in een gewone procedure met kabinetsbesluit, afstemming tussen de ministeries en hoorzitting.

Ten tweede: woord houden. Een belofte tegen belastingverhogingen geldt ook voor verbruiksbelastingen.

Ten derde: eerlijke kosten. Voordat het parlement beraadslaagt, zou de Nationale Normenkontrollrat de kosten onafhankelijk moeten toetsen. Tussen 44 miljoen euro volgens het ontwerp en 600 miljoen volgens de brancheorganisaties ligt te veel speelruimte.

Ten vierde: kringloop in plaats van kassa. Het verpakkingsrecht voorziet er al in de licentievergoedingen te differentiëren naar recycleerbaarheid en gebruik van recyclaat; de nodige verordening moet het ministerie van Milieu vaststellen.^[24] Het regeerakkoord heeft een hervorming van die regel aangekondigd.^[7]

Ten vijfde, aan de afgevaardigden van de Unie: stem niet in met een nieuwe belasting die de belofte van uw bondskanselier breekt.

Minder plastic? Graag, via recycling, meermalig gebruik en slimme prikkels. Meer formulieren en hogere prijzen aan de kassa? Nee.

Andreas W. HerbCEO MBG Group, Paderborn