Klingbeils indirecte belastingen – miljarden meer last voor de burgers

„Wir haben einen Koalitionsvertrag, und da steht keine Steuererhöhung drin, es wird auch keine geben.“ Dat heeft Friedrich Merz in april 2025 bij Caren Miosga gezegd, kort na het sluiten van het regeerakkoord. In hetzelfde gesprek voegde hij eraan toe dat men nooit „nooit“ moet zeggen.^[1] Markus Söder had al tijdens de onderhandelingen verklaard: „Steuererhöhungen sind völlig ausgeschlossen.“^[2]

Formeel klopt dat zelfs. De inkomstenbelasting stijgt niet, de btw evenmin. In plaats daarvan komen er belastingen die op geen loonstrook staan en op geen aanslag opduiken. Men merkt ze pas in de supermarkt, als de limonade, het yoghurtbakje of de fles korenjenever een paar cent meer kost. Niemand hoeft daarvoor zelf een formulier in te vullen of een overboeking te doen. Juist daarom zijn zij politiek zo gemakkelijk.

Ik ben drankenondernemer. Mijn onderneming wordt door elk van deze drie belastingen geraakt. En ik zeg het duidelijk: hier wordt geen probleem opgelost, hier wordt een belofte omzeild. De prijs betalen de consumenten en het middenbedrijf dubbel: aan de kassa en in het bestuur.

Drie belastingen, één beginsel

Samen is dat vanaf 2028 ongeveer 2,9 miljard euro per jaar, waarvan bijna 1,5 miljard alleen al uit de plastictaks. Omgeslagen over ongeveer 41 miljoen huishoudens zou dat ongeveer 70 euro per huishouden per jaar zijn, als de kosten volledig worden doorberekend.^[6] Dat is mijn eigen schatting, geen officieel getal. En omdat de btw over de hogere eindprijs wordt geheven, betaalt de klant uiteindelijk zelfs belasting over de belasting: tot de maatstaf van heffing hoort alles wat de klant betaalt, alleen de omzetbelasting zelf wordt afgetrokken.^[11]

Bij suiker en plastic hoeft men niet eens over de doorberekening te twisten. Voor de suikerbelasting schrijft de bondsregering zelf dat zij zo is opgezet dat de last op de eindklanten wordt overgedragen; er is te rekenen met prijsstijgingen „im zweistelligen Cent-Bereich“.^[12] Het ontwerp voor de plastictaks verwacht gevolgen voor afzonderlijke prijzen en voor het consumentenprijspeil; ook die belasting is op doorberekening aan de eindklanten aangelegd.^[5][13] Een belastingverhoging die men niet zo noemt, blijft toch een belastingverhoging.

Alleen bij de alcoholbelasting ziet de bondsregering dat anders. Gevolgen voor het consumentenprijspeil zijn „nicht zu erwarten“, staat in het ontwerp van het Haushaltsbegleitgesetz.^[4] Een voorbeeld uit mijn branche: op een fles korenjenever van 0,7 liter met 32 procent alcohol rust vandaag 2,92 euro alcoholbelasting, vanaf januari 2027 zou dat 3,50 euro zijn. Met btw kost de fles dan ongeveer 70 cent meer, als de handel de belasting doorberekent. Ook dat is mijn berekening, met de tarieven uit het ontwerp.^[4]

Wat er bij de plastictaks is gepland

Belast moeten niet alleen plastic flessen en folie worden. Eronder vallen alle transport- en verpakkingsmiddelen van kunststof, inclusief stoppen, deksels, capsules en sluitingen. Ook golfkartonnen dozen, vouwdozen, papieren zakken, blikken, tubes en zelfs kroonkurken van metaal vallen eronder zodra zij 50 gram kunststof per kilogram bevatten, dus 5 procent. Dan wordt de aanwezige kunststof belast.^[5][14]

Betalen moet wie de verpakking in Duitsland vervaardigt, uit een andere EU-staat betrekt of uit een derde land invoert.^[5][13] Het ontwerp noemt het vervaardigen „winnen“. Dat begrip kent het verpakkingsrecht tot nu toe helemaal niet, zegt de kunststoforganisatie Plastics Europe.^[10]

Waar het werkelijk om gaat, staat eveneens in het ontwerp: de belasting moet blijvend een bedrag ter hoogte van de Duitse bijdrage aan de EU-plasticheffing opbrengen.^[5] Die bijdrage betalen de lidstaten sinds 2021, en wel 0,80 euro per kilogram niet-gerecycled kunststofverpakkingsafval.^[15] De meeste andere staten hebben haar volgens een bericht van neue verpackung niet via een vergelijkbare belasting op ondernemingen omgeslagen.^[13] Berlijn wil de rekening doorschuiven naar de supermarktkassa.

Hoe absurd het in detail wordt

Het meermalige krat wordt belast als de eenmalige folie. Tussen eenmalig en meermalig gebruik onderscheidt het ontwerp niet.^[14] Een drankenkrat dat jarenlang in de kringloop loopt, wordt net zo behandeld als folie die na één dag in het afval ligt. Zelfs Deutsche Umwelthilfe, die zo'n belasting toejuicht, verlangt dat zij in geen geval op meermalig gebruik wordt geheven.^[16] Voor een wet die naar eigen zeggen plastic wil vermijden, is dat een eigen doelpunt.

Recycling loont alleen op papier. Wie recyclaat gebruikt, betaalt eerst de volle belasting. Verlicht wordt pas als het ministerie van Financiën bij verordening heeft geregeld hoe het bewijs eruitziet. Daarvoor is bovendien een nieuw bewijssysteem in het verpakkingsrecht nodig. Een termijn noemt het ontwerp niet.^[5][14] In Groot-Brittannië is de belasting daarentegen helemaal niet verschuldigd als een verpakking minstens 30 procent recyclaat bevat.^[17]

Wie exporteert, betaalt toch eerst. Wordt een belaste verpakking naar het buitenland geleverd, dan komt het geld alleen op verzoek terug, en pas boven een eigen risico van 550 euro per jaar.^[5][14]

Elke gram telt. De belasting wordt gemeten naar het gewicht van de kunststof. Aangeven moet men haar maandelijks tot de 10e, betalen tot de 20e van de volgende maand. Douaneambtenaren mogen in de bedrijven kosteloos monsters nemen. Een uitzondering voor kleine en middelgrote bedrijven is er niet.^[5][14]

Eén uur inwerken. Het ontwerp gaat uit van bijna 118.000 betrokkenen en rekent voor elk 60 minuten om zich in de nieuwe belasting in te werken.^[5] Iedereen die ooit een verbruiksbelasting in zijn voorraadsysteem heeft verwerkt, weet hoe realistisch dat is.

Wie moet dat controleren?

De douane. Voor de plastictaks voorziet het ontwerp 788 extra formatieplaatsen bij de douane, 28 bij de IT-dienstverlener van de bond en 3 bij het ministerie van Financiën.^[5] Met de suikerbelasting zouden er volgens het eerste ontwerp daarvan ongeveer 227 plaatsen bij komen. Samen zijn dat 1.046 nieuwe formatieplaatsen en ongeveer 74 miljoen euro personeelskosten per jaar.^[7][18]

Voor de plastictaks rekent het ontwerp met jaarlijks ongeveer drie miljoen invoeraangiften en meer dan 300.000 belastingaangiften.^[5] Wie controleert eigenlijk hoeveel gram kunststof er in een pakket zit dat een Aziatische webwinkel rechtstreeks aan een particulier huishouden stuurt? Hoe de invoercontrole praktisch moet werken, is volgens Plastics Europe open.^[10] Uiteindelijk controleert men dus vooral wie men toch al gemakkelijk vindt: het Duitse middenbedrijf.

De brancheorganisaties vinden zelfs de 788 douaneplaatsen te weinig. Afhankelijk van de kring van belastingplichtigen rekenen zij op ongeveer 2.000 extra douaniers. Ondertekend heeft dat ook de douanevakbond BDZ.^[19] Als zelfs de mensen die het moeten uitvoeren voor de wet waarschuwen, zou men moeten luisteren.

Wat er aan bureaucratie aan vastzit

Volgens het ontwerp kost de plastictaks het bedrijfsleven 44,1 miljoen euro per jaar.^[5] De brancheorganisaties schatten minstens 600 miljoen euro, dus meer dan dertien keer zoveel.^[19] De bond zelf rekent tot 2029 op 283,5 miljoen euro kosten en daarna blijvend op ongeveer 103,6 miljoen euro per jaar.^[5]

Telt men de lopende kosten van de bond en de officieel geschatte kosten van het bedrijfsleven bij elkaar op, dan gaat ongeveer 10 procent van de opbrengsten alleen al op aan de inning. Met de schatting van de brancheorganisaties is het bijna de helft. Ook dat is mijn eigen berekening op basis van de genoemde getallen. Maar zij toont het beginsel: een groot deel van die belasting financiert vooral het apparaat dat haar int.

Daar komt bij dat er voor veel verpakkingen al twee andere systemen bestaan. Fabrikanten laten hun verpakkingen tegen vergoeding deelnemen aan een duaal systeem en melden materiaalsoort en massa aan de Zentrale Stelle Verpackungsregister.^[20] Sinds 2024 komt daar het Einwegkunststofffonds bij het Umweltbundesamt bij, met een eigen registratie via een ELSTER-certificaat, een eigen jaarlijkse hoeveelheidsmelding tot 15 mei en een eigen heffingsbeschikking.^[21] Heffingsplichtig zijn daar volgens een schatting van het Umweltbundesamt ongeveer 56.000 fabrikanten.^[22] Nu volgt een derde instantie: de douane, met aangifteplicht, maandaangifte en belastingtoezicht in het bedrijf. Drie instanties, drie meldwegen, één zak chips.

Bij de suikerbelasting is het niet beter. Volgens het eerste ontwerp zouden fabrikanten en delen van de groothandel in een stelsel van belastingentrepots komen met vergunning-, documentatie- en meldplichten.^[23] Voor douane en IT was van 2026 tot 2029 ongeveer 89 miljoen euro ingepland.^[24] Hoe de nalevingslasten van het bedrijfsleven zijn berekend, is volgens de levensmiddelenindustrie niet navolgbaar; het betrokken bedrijfsleven is daarover niet gehoord.^[24]

Doorgedrukt in plaats van beraadslaagd

Hoe het geheel moet worden aangenomen, past daarbij. De plastictaks zou volgens de brancheorganisaties niet als eigen wet komen, maar via een amendement in het lopende Haushaltsbegleitgesetz 2027, zonder voorafgaande betrokkenheid van de betrokken ministeries en zonder kabinetsbehandeling van de concrete wettekst.^[19] Het kabinet had op 6 juli 2026 alleen het opbrengstdoel met het begrotingsontwerp vastgesteld.^[5] In februari 2026 heette het nog vanuit het Duitse ministerie van Milieu: „Die Einführung einer bundesweiten ‚Plastiksteuer‘ ist derzeit nicht vorgesehen.“^[25]

Ook de suikerbelasting komt niet als wetsontwerp van de bondsregering in de Bundestag. Het kabinet heeft op 14 oktober 2026 een formuleringshulp aangenomen die de coalitiefracties zelf moeten indienen.^[3]

Oostenrijk heeft in april 2026 van zo'n heffing afgezien. De minister van Economische Zaken motiveerde dat zo: het is doorslaggevend bedrijven te ontlasten in plaats van te belasten; men zet verder in op recycling en statiegeld.^[26]

Bij het Bürgergeld nauwelijks bespaard, bij iedereen geïnd

Waar komt de honger naar nieuwe belastingen vandaan? Een blik op de uitgavenkant helpt. De hervorming van het Bürgergeld tot de Neue Grundsicherung, sinds juli 2026 van kracht, bespaart volgens het wetsontwerp van de bondsregering over alle publieke begrotingen 86 miljoen euro in 2026 en 70 miljoen euro in 2027. Vanaf 2028 kost zij zelfs iets meer.^[27][28] Friedrich Merz had in september 2025 ongeveer vijf miljard euro besparing geëist.^[29] De toenmalige minister van Arbeid Bärbel Bas (SPD) zei in mei 2026: „Reform heißt nicht gleich Kürzungen.“^[30]

In het Haushaltsbegleitgesetz 2027 staat beide naast elkaar: 455 miljoen euro per jaar meer alcoholbelasting en ongeveer 78 miljoen euro per jaar minder uitgaven in de bijstand voor werkzoekenden, omdat de normbedragen voortaan anders moeten worden bijgesteld.^[4] Voor de bijstand voor werkzoekenden plant de bond in 2027 in totaal ongeveer 50,8 miljard euro.^[31] Telt men de uitgaven van de gemeenten en het gat bij de ziektekostenverzekering mee, dan komt ons rapport over het Bürgergeld op ongeveer 71 miljard euro per jaar. Dat is geen officiële som en geen besparingspotentieel van die omvang. Maar het laat zien waar de grote bedragen liggen.

Alle drie de belastingen komen uit departementen onder SPD-leiding: alcohol- en suikerbelasting uit het Duitse ministerie van Financiën van Lars Klingbeil, de plastictaks hebben het ministerie van Financiën en het ministerie van Milieu voorbereid.^[3][4][16] Ik lees dat zo: bij het Bürgergeld wil de SPD zo weinig mogelijk bezuinigen, aan de kassa grijpt zij iedereen in de zak. Ook de mensen in het Bürgergeld. Zij betalen de nieuwe belastingen bij het boodschappen doen zoals ieder ander. In hun normbedrag vloeien hogere prijzen pas met vertraging door: volgens het ontwerp telt telkens de prijsontwikkeling tot eind juni van het vorige jaar. Suiker- en plastictaks zouden daar op zijn vroegst in 2029 aankomen.^[4]

Eerlijkheidshalve hoort erbij: de Unie draagt dat mee. Het kabinet onder Friedrich Merz heeft de alcoholbelasting met het begrotingsontwerp vastgesteld en op 14 oktober de suikerbelasting. De plastictaks is een ontwerp van beide coalitiefracties.^[3][4][5]

De Unie heeft het nog in de hand

Er zijn afgevaardigden in de Unie die hun woord serieus nemen. Volgens BILD hebben 24 afgevaardigden van de Unie schriftelijk verklaard niet met de plastictaks in te stemmen; de bondsregering heeft de belasting voorlopig op ijs moeten leggen.^[8] De CDU-begrotingspoliticus Andreas Mattfeldt vatte het in september over de suikerbelasting kernachtig samen: „Solch ein Quatsch ist doch den Menschen nicht erklärbar.“^[32]

Op ijs betekent echter niet gestopt. Of de plastictaks er komt, is volgens het bericht nog niet beslist.^[8] De suikerbelasting heeft het kabinet vastgesteld, de coalitie had haar afgesproken.^[3] De alcoholbelasting staat in het Haushaltsbegleitgesetz 2027, waarover de begrotingscommissie op 12 oktober deskundigen heeft gehoord.^[4][9]

Wat bij een eerlijke duiding hoort

De belastingen hebben motiveringen. De suikerbelasting moet fabrikanten ertoe brengen minder suiker in dranken te doen; haar opbrengsten moeten de premies voor de wettelijke ziektekostenverzekering stabiel houden. De bondsregering volgt daarmee een aanbeveling van de FinanzKommission Gesundheit.^[12] De alcoholbelasting moet helpen de federale begroting te consolideren.^[4] De plastictaks moet de EU-bijdrage dekken.^[5] Deutsche Umwelthilfe juicht haar in beginsel toe.^[16]

Mijn eisen aan de coalitie

Opdat er geen misverstand ontstaat: wij verlagen bij MBG de suiker in onze recepturen, omdat onze klanten dat willen. Daarvoor hebben wij geen nieuwe belasting nodig. Wij hebben planningszekerheid nodig, minder formulieren en een politiek die haar beloften ook houdt als het ongemakkelijk wordt.

Ten eerste: de plastictaks definitief stoppen. Niet pauzeren, maar schrappen. Duitsland betaalt de EU-bijdrage sinds 2021, tot nu toe zonder eigen belasting daarvoor.^[15]

Ten tweede: geen wet in een spoedprocedure. Elke nieuwe verbruiksbelasting vraagt een eigen wetgevingsprocedure, een hoorzitting van de betrokken branches en een toetsing door de Nationale Normenkontrollrat.

Ten derde: eerlijke kosten op tafel. Voordat er meer dan 1.000 nieuwe formatieplaatsen worden geschapen, moet openbaar worden gemaakt wat de belastingen ondernemingen, staat en consumenten werkelijk kosten.

Ten vierde: eerst bezuinigen, dan innen. Wie nieuwe belastingen aan de kassa heft, moet eerst laten zien dat hij bij de grote uitgaven serieus heeft bezuinigd, ook bij het Bürgergeld.

Ten vijfde: woord houden. „Geen belastingverhogingen“ betekent ook: geen belastingverhogingen die men aan de kassa verstopt.

De burgers merken het uiterlijk bij het boodschappen doen. En zij zullen zich herinneren wie hun iets anders heeft beloofd.

Andreas W. HerbCEO MBG Group, Paderborn