Goed wakker geworden, Unie. Maak het nu af.

Er zijn weken waarin in de politiek meer beweegt dan in een jaar. Deze was er zo een. Binnen een paar dagen hebben negen deelstaatministers van CDU en CSU, de twaalf leden van de Unie-werkgroep Landbouw, de Wirtschaftsrat, de Mittelstands- und Wirtschaftsunion, twee minister-presidenten, de voorzitter van de Bundestagfractie en de CDU/CSU-groep in het Europees Parlement zich tegen nieuwe lasten gekeerd.^{[1][10][11][6][19]} Niet tegen één. Tegen vier tegelijk.

Ik zeg dat als iemand die erdoor wordt geraakt, en ik zeg het toch duidelijk: dat is juist. En het is opmerkelijk, omdat het tegen de eigen regering ingaat. Daarvoor verdient de Unie erkenning – en wel luid, niet in een bijzin.

Even duidelijk hoort de tweede zin erbij: beslist is daarmee niets. Een brief is geen stemming. Een voorbehoud is geen nee. En wie inkomsten schrapt, moet zeggen waar hij in plaats daarvan bezuinigt.

Front 1: suikerbelasting

Het uitgangspunt is een tegenstrijdigheid in de Unie zelf. Het CDU-partijcongres in Stuttgart heeft in februari 2026 een voorstel tot invoering van een suikerbelasting afgewezen; het voorstel kwam uit Sleeswijk-Holstein.^[2] Later werd de Unie het met de SPD toch eens over zo'n heffing. Juist die kloof tussen besluitvorming en regeringshandelen benutten de tegenstanders nu.

Op 11 oktober 2026 hebben negen ministers uit door de Unie geleide landbouw- en consumentendepartementen zich in een gezamenlijke brief aan bondskanselier Friedrich Merz tegen de belasting gekeerd. De brief ging ook naar Nina Warken en naar fractievoorzitter Thorsten Frei. Hun argument, naar de strekking: een suikerbelasting is sturing door de staat, het regeerakkoord zet in op vrijwilligheid, prikkels en eigen verantwoordelijkheid.^[1] De Beierse landbouwminister Michaela Kaniber had al begin oktober volledige afzien geëist.^[1]

Drie dagen later heeft het kabinet toch geleverd – echter niet, zoals vaak bericht, een wetsontwerp, maar een formuleringshulp voor de fracties.^[4][5] Dat is geen detail: het eigenlijke besluit valt in de Bundestag, en daar zitten de afgevaardigden die zich hebben vastgelegd. Inhoudelijk voorziet de versie 26 cent per liter bij 5 tot minder dan 8 gram suiker per 100 milliliter en 32 cent vanaf 8 gram, start op 1 juli 2027. Verwacht worden 690 miljoen euro in 2027 en 925 miljoen euro in 2028.^[3][4] Uitgezonderd zijn onder meer dranken met zoetstoffen, zuivere sappen, ongezoete sapmixen, alcoholvrij bier en wijn en melk-, haver- en rijstdranken.^[3] Een uitzondering voor kleine fabrikanten is gepland; die zou de EU eerst moeten toestaan.^[3]

De afgezwakte versie is het resultaat van de druk. Het eerste ontwerp lag hoger en is gestopt. Wie dus zegt dat het verzet niets heeft opgeleverd, vergist zich.

Front 2: plastictaks

Hier is het verzet het meest succesvol. Het ontwerp voorziet vanaf juli 2027 een belasting van 550 euro per ton kunststof in verpakkingen; recyclaat zou vanaf juli 2028 zijn uitgezonderd. Ingepland zijn ongeveer 805 miljoen euro in het eerste jaar en ongeveer 1,5 miljard euro per jaar vanaf 2028.^[6][8]

Bij wat er op dit moment op tafel ligt, moet men zeggen: daar valt zo zeker niet mee in te stemmen.

Dat heeft Thorsten Frei, voorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bundestag, half oktober 2026 op televisie gezegd. In de fractie zijn er „erhebliche Vorbehalte“; kosten en baten passen voor bestuur en bedrijfsleven op dit moment niet bij elkaar.^[6] Volgens mediaberichten hebben ten minste 24 afgevaardigden van de Unie schriftelijk verklaard dat zij niet zullen instemmen.^[7] Dat getal steunt op fractiekringen en is niet onafhankelijk bevestigd. Het zou echter beslissend zijn, want de coalitie heeft in de Bundestag maar twaalf stemmen eigen meerderheid.^[6]

De Wirtschaftsrat van de CDU heeft de heffing al in juli 2026 afgewezen: dubbele structuren, extra bureaucratie, geen duidelijke ecologische sturingsfunctie. Hij eist prikkels voor recyclaat in plaats van een nieuwe heffing.^[8] Dat is het inhoudelijk sterkste bezwaar dat ik in dit hele debat heb gelezen, en het komt uit de Unie zelf.

Front 3: alcohol- en mousserendewijnbelasting

De belastingen op gedistilleerd, mousserende wijn, tussenproducten en alcopops moeten per 1 januari 2027 met 20 procent stijgen; bier en wijn blijven uitgezonderd. Het tarief voor mousserende wijn zou van 136 naar 163 euro per hectoliter gaan, dat voor gedistilleerd van 13,03 naar 15,64 euro per liter zuivere alcohol. Verwacht worden ongeveer 455 miljoen euro per jaar.^[12][13][20] Anders dan vaak wordt voorgesteld is dat geen eigen belastingwet, maar onderdeel van het Haushaltsbegleitgesetz 2027.^[12]

De staat zal begrotingsgaten niet met kurken van mousserende wijn kunnen dichten.

Die zin komt van Gitta Connemann, voorzitter van de Mittelstands- und Wirtschaftsunion.^[14] Johannes Steiniger, woordvoerder landbouw en voeding van de Uniefractie, noemt de hogere belasting op mousserende wijn een verkeerd signaal en wil haar in het parlement tegenhouden.^[15] De Hessische minister-president Boris Rhein heeft belastingverhogingen in de Bundesrat afgewezen.^[16] Een poging van Rijnland-Palts om de verhogingen in de Bundesrat uit het Haushaltsbegleitgesetz te schrappen, haalde echter geen meerderheid.^[12] Dat toont de grens van dit front: bij het Haushaltsbegleitgesetz kan de Bundesrat vertragen, niet verhinderen.

Front 4: EU-verpakkingsverordening

De EU-verpakkingsverordening geldt sinds 12 augustus 2026. Het hoofdkritiekpunt is niet de milieu-eis, maar het bestuur: wie naar andere EU-staten verkoopt, moet zich daar registreren en een gemachtigde aanwijzen – zonder bagatelgrens.^[19] Voor een middelgrote ondernemer met klanten in tien landen betekent dat tien registraties, tien gemachtigden, tien heffingsbeschikkingen, voor dezelfde pallet waar.

Hier leidt de CDU/CSU-groep in het Europees Parlement. Haar voorzitters Niclas Herbst en Angelika Niebler hebben in augustus 2026 aan de bevoegde commissaris geschreven dat de interne markt door de uitvoering niet opnieuw mag worden versnipperd.^[19] Begin oktober 2026 heeft de milieucommissie van het Europees Parlement met 74 jastemmen en zonder tegenstem gestemd voor een tijdelijke opschorting van de plicht tot het aanwijzen van een gemachtigde.^[17][18]

Dat is een succes, en het is kleiner dan het klinkt. De commissie heeft de kring ten opzichte van het Commissievoorstel duidelijk enger getrokken: verlicht worden alleen ondernemingen met zetel in de EU die minder dan 50 werknemers en minder dan tien miljoen euro jaaromzet hebben. Plenaire vergadering en Raad moeten nog instemmen, en in de Raad zijn er voorbehouden.^[17][18] Geldend recht is daarvan tot nu toe niets.

De tabel noemt alleen openbaar onderbouwde standpunten. Een beoordeling hoe sterk het betreffende front is, bevat zij bewust niet.

Wat daaraan erkenning verdient

Drie dingen die men zou moeten benoemen, ook als men verder weinig aanleiding tot lof heeft.

Ten eerste: deze afgevaardigden en ministers keren zich tegen de eigen regering en tegen de eigen bondskanselier. Dat is ongemakkelijk, en het is precies waarvoor een afgevaardigde wordt gekozen. Wie protocolverklaringen aflegt en brieven ondertekent, legt zich vast en kan daaraan worden gemeten. Dat is meer waard dan welk persbericht ook.

Ten tweede: de motivering klopt inhoudelijk. De Wirtschaftsrat zegt bij de plastictaks niet „te duur“, maar: dubbele structuren zonder ecologisch sturend effect.^[8] Frei zegt niet „geen belastingen“, maar: kosten en baten passen niet.^[6] Bij de EU-verordening gaat het niet tegen recycling, maar tegen tien registraties voor dezelfde pallet.^[19] Dat zijn argumenten, geen leuzen.

Ten derde: het werkt. Het eerste ontwerp van de suikerbelasting is gestopt en afgezwakt.^[3][4] De plastictaks ligt voorlopig stil.^[6][7] In de EU-milieucommissie stemden 74 van de 74 voor een lastenverlichting.^[17] Wie beweert dat men in dit land toch niets in beweging kan krijgen, wordt hier weerlegd.

Waarom het nu pas begint

En daarom moet het tweede deel even luid worden gezegd. Vier punten waaraan blijkt of het ernst was.

De suikerbelasting is niet van tafel, zij ligt in de Bundestag. Het kabinet heeft op 14 oktober een formuleringshulp aangenomen; Unie en SPD moeten haar in het parlement uitvoeren.^[4][5] Wie de belasting wil verhinderen, moet dat daar doen, niet in een brief. En de uitzondering voor dranken met zoetstoffen moet de procedure overleven – anders treft de heffing uiteindelijk precies de producten die het doel vervullen.^[3]

Bij de plastictaks heeft Frei gezegd dat met het ontwerp „zo“ niet valt in te stemmen. Dat is een nee tegen dit papier, geen nee tegen een heffing.^[6] Zolang er vanaf 2028 ongeveer 1,5 miljard euro in de begroting is ingepland, komt er een herziene versie.^[6][8]

Bij de alcohol- en mousserendewijnbelasting is de situatie het moeilijkst: een poging in de Bundesrat is al mislukt.^[12] Wie hier iets wil bereiken, heeft meerderheden in de Bundestag nodig, geen verontwaardiging.

En bij de EU-verpakkingsverordening geldt de lastenverlichting pas na de plenaire vergadering en de Raad – met een drempel waaronder veel middelgrote bedrijven helemaal niet vallen.^[17][18] Wie denkt dat dat is afgedaan, krijgt volgend jaar heffingsbeschikkingen uit zes landen.

En daarna: bezuinigen

Nu het deel dat ongemakkelijk wordt, ook voor de Unie. Wie 2,9 miljard euro aan geplande inkomsten blokkeert, heeft daarmee geen euro bespaard. Hij heeft een gat geopend.^[3][6][12] Dat gat is de reden dat de voornemens steeds terugkomen: niet het gezondheidsbeleid drijft ze, maar de begroting.

De eerlijke volgorde luidt daarom: eerst bezuinigen, dan innen – en als er behoorlijk wordt bezuinigd, helemaal niet innen. Elke verhinderde belasting hoort met een uitgavenbesluit te worden beantwoord, in dezelfde procedure, met getal en datum. Anders is het verzet alleen een verschuiving naar het volgende begrotingsjaar.

Dat is geen bijzaak, maar de eigenlijke opgave. Een staat die aan de kassa toegrijpt omdat hij aan zijn eigen uitgaven niet wil werken, heeft geen inkomstenprobleem. Hij heeft een prioriteitenprobleem. En dat lost geen suikerbelasting op.

Daarom mijn oproep aan de Unie, in deze volgorde: volhouden, in de Bundestag stemmen zoals in de brieven geschreven – en daarna bezuinigen, bezuinigen, bezuinigen. Het eerste deel levert koppen op. Het tweede beslist of het land er over vijf jaar beter voor staat.

Dit stuk is een commentaar en als mening gemarkeerd. De getallen en toeschrijvingen daarin zijn onderbouwd; het oordeel is dat van de auteur. De getallen over de last van de drie belastingen staan uitvoerig in ons commentaar „Klingbeils indirekte Steuern“.

Andreas W. HerbCEO MBG GroupPaderborn, 14 oktober 2026