MENINGCOMMENTAARBELASTING OP SUIKERHOUDENDE DRANKEN
Incasseren is geen hervorming
Suikerbelasting, hogere alcoholbelastingen, een alcopopbelasting tot 15 procent: wie burgers en bedrijven extra wil belasten, moet uitleggen wat het oplevert, wat het kost en wie het werk doet. Tien vragen aan de bondsregering.
Door Andreas W. Herb, Oprichter en CEO MBG Group, Paderborn
9 minuten lezen11 bronnen0 correctiesOpenbaarmaking
Delen
Inhoud
1 dag
vóór de behandeling in het kabinet kreeg de Normenkontrollrat het definitieve ontwerp
Advies van 16 oktober 2026[1]
19,4 mln. €
nieuwe lasten per jaar bij bond en bedrijfsleven
Raming van het ministerie van Financiën[1]
400
extra douanemedewerkers acht de douanevakbond nodig
Het voorstel gaat uit van 200, intern te compenseren[2]
20 jaar
zitten in 3,85 miljard euro besparing
Modelberekening, geen besparing per jaar[4]
Gezondheidsbescherming verdient beter beleid dan een nieuwe belasting met open vragen. Wie burgers en bedrijven extra wil belasten, moet kunnen uitleggen wat het oplevert, wat het kost en wie het werk doet.
De bondsregering plant twee dingen. Volgens haar ontwerp van het Haushaltsbegleitgesetz 2027 zouden de alcohol-, mousserendewijn-, tussenproducten- en alcopopbelasting met 20 procent stijgen.[3] Daarbij komt een nieuwe belasting op gesuikerde dranken.[8] Die kwam niet als eigen wetsontwerp, maar als formuleringshulp voor een amendement van de coalitiefracties op dezelfde wet.[1] Op 9 november 2026 heeft de financiële commissie van de Bundestag daarover deskundigen gehoord.[11]
Op 12 november 2026 heeft de financiële commissie de wet met wijzigingen goedgekeurd. De suikerbelasting komt een half jaar later, begin 2028, en in drie in plaats van twee schijven. Mousserende wijn is van de verhoging uitgezonderd. In ruil daarvoor gaat de alcopopbelasting voortaan gelden voor mixdranken tot 15 procent alcohol, tegen een lager tarief dan gepland.[9] De Bundestag moet nog stemmen. Tien vragen staan open.
1. Eerst toetsen, dan incasseren. Niet andersom.
De Nationale Normenkontrollrat toetst voor de bondsregering welke lasten een wet veroorzaakt. Het definitieve ontwerp van de belasting op suikerhoudende dranken kreeg hij pas één dag vóór de behandeling in het kabinet. Daardoor is hij verhinderd zijn wettelijke mandaat uit te oefenen, schrijft hij.[1]
„Eine Überprüfung der Regelungsfolgen im Sinne guter Rechtsetzung war nicht abschließend möglich.“
Vertaling: Een toetsing van de gevolgen van de regeling in de zin van goede regelgeving was niet volledig mogelijk.
De raad beveelt aan een nieuwe verbruiksbelasting via de gewone wetgevingsprocedure in te voeren en de betrokken bedrijven en brancheorganisaties erbij te betrekken.[1] Dat zegt niet de drankenindustrie, maar een onafhankelijk orgaan dat de bondsregering adviseert. Een dergelijke betrokkenheid heeft vóór de indiening niet plaatsgevonden, schrijft de douanevakbond BDZ.[2] Mijn vraag: waarom moeten burgers betalen voor een wet waarvan de gevolgen niet volledig konden worden getoetst?
2. Wie succes belooft, moet zeggen waaraan het wordt gemeten
Vijf jaar na de start moet de belasting worden getoetst. Doelen, criteria en gegevensbasis van die toetsing zijn volgens de Normenkontrollrat niet beschreven. Over het nut staat daar één enkele zin: “Het ministerie heeft geen nut beschreven.”[1]
Dat betekent niet dat er geen nut kan zijn. Het betekent: de regering moet het voor haar concrete voornemen navolgbaar uiteenzetten, in plaats van de bewijsvoering aan het publiek over te laten. Mijn vraag: waaraan wilt u over vijf jaar meten of de belasting heeft gewerkt?
3. Meer alcohol, minder belasting: legt u dat maar eens uit aan een jongere
Een kant-en-klaar gemengde drank van gedistilleerd en limonade met minder dan 10 procent alcohol geldt als alcopop.[5] Daarover is naast de alcoholbelasting de alcopopbelasting verschuldigd.[6][7] Een blikje van 0,33 liter met 9,9 procent draagt daarom vandaag 2,24 euro verbruiksbelasting. Hetzelfde blikje met 10,0 procent draagt 43 cent.
Een belasting die ondanks meer alcohol met ongeveer 81 procent instort, heeft een betere verklaring nodig dan het woord jeugdbescherming. De berekening in detail staat in het commentaar De absurditeit van de alcopopbelasting. Mijn vraag: waarom wordt deze verkeerde prikkel niet weggenomen?
4. De grens verschuiven is niet de denkfout herstellen
Precies dat heeft de financiële commissie besloten. De alcopopbelasting gaat voortaan gelden voor mixdranken tot 15 procent alcohol. Een blikje van 0,33 liter met 10 procent draagt daardoor volgens het amendement ongeveer 1 euro meer.[9] Dat komt overeen met ongeveer 30 euro alcopopbelasting per liter zuivere alcohol, iets meer dan de helft van het huidige tarief.[6] Samen met de hogere alcoholbelasting[3] ontstaat een nieuwe klif. Het blikje met 14,9 procent zou rekenkundig 2,26 euro verbruiksbelasting dragen, dat met 15,1 procent 78 cent.
| Geval | Alcoholgehalte | Zuivere alcohol per blikje | Belasting per liter zuivere alcohol | Verbruiksbelasting per blikje |
|---|---|---|---|---|
| Vandaag, alcopop | 9,9 % vol | 32,67 ml | 68,53 € | 2,24 € |
| Vandaag, geen alcopop | 10,0 % vol | 33,00 ml | 13,03 € | 0,43 € |
| Commissieversie, alcopop | 9,9 % vol | 32,67 ml | 45,94 € | 1,50 € |
| Commissieversie, alcopop | 14,9 % vol | 49,17 ml | 45,94 € | 2,26 € |
| Commissieversie, geen alcopop | 15,1 % vol | 49,83 ml | 15,64 € | 0,78 € |
Commissieversie van 12 november 2026, nog niet aangenomen door de Bundestag. Alcoholbelasting 2027 volgens het regeringsontwerp: 15,64 euro per liter zuivere alcohol. Alcopopbelasting: 30,30 euro, afgeleid uit de opgave in het amendement dat een blikje met 10 procent ongeveer 1 euro meer zou dragen; de wettekst was niet beschikbaar. De berekening gaat ervan uit dat de overige regels gelijk blijven. Bedragen afgerond op centen; winkelprijzen zijn het niet.
De sprong zou kleiner uitvallen: ongeveer twee derde in plaats van ongeveer 81 procent. Maar er zou een sprong blijven, alleen bij 15 in plaats van 10 procent alcohol. Tegelijk zou het blikje met 9,9 procent lager belast worden dan vandaag, met 1,50 in plaats van 2,24 euro. Wie de grens naar 15 procent schuift, heeft nog geen gezondheidspolitieke hervorming doorgevoerd. Hij heeft de belastingklif op een andere plek gezet.
5. “Intern compenseren” is geen goocheltruc
Voor de belasting op suikerhoudende dranken gaat het voorstel uit van 200 arbeidskrachten bij de douane en 23 bij de IT-dienstverlener van de bond. Die behoefte moet personeelstechnisch intern worden gecompenseerd. De douanevakbond BDZ acht ongeveer 400 extra krachten bij de douane nodig. Zij eist dat die er echt bij komen en niet van andere douanetaken worden weggehaald.[2]
Werk verdwijnt niet doordat men het in een ander organigram schrijft. Mijn vraag: welke taken van de douane krijgen minder personeel als er geen extra krachten komen?
6. 19,4 miljoen euro lasten per jaar zijn geen afbouw van bureaucratie
Het ministerie van Financiën raamt voor de nieuwe belasting ongeveer 16,9 miljoen euro lasten per jaar bij de bond en ongeveer 2,5 miljoen euro bureaucratiekosten per jaar in het bedrijfsleven. De Normenkontrollrat boekt dat als nieuwe last van 19,4 miljoen euro per jaar. Daarbij komen eenmalig ongeveer 5,3 miljoen euro bij de bond en ongeveer 940.000 euro bij de bedrijven. Bijna 2.300 bedrijven zouden voortaan een vergunning voor een belastingentrepot nodig hebben.[1]
De douanevakbond stelt voor een eenvoudiger model zonder belastingentrepot en zonder schorsing van belasting te onderzoeken. Het ontwerp van een kunststofverpakkingsbelasting kan al zonder beide.[2] Mijn vraag: waar is de kostenvergelijking voordat een nieuwe procedure wordt opgezet?
7. Twintig jaar is niet één jaar
Een modelstudie uit 2023 rekent voor een naar suikergehalte gestaffelde belasting met 3,85 miljard euro minder behandelkosten. Dat is de som over 20 jaar, van 2023 tot 2043. Een jaarlijkse besparing van de ziekenfondsen is dat niet. Gemiddeld zou het om ongeveer 190 miljoen euro per jaar gaan.[4]
De studie neemt bovendien aan dat de fabrikanten de suiker in hun dranken met 30 procent verlagen, zoals in Groot-Brittannië na de invoering van de belasting daar was waar te nemen.[4] Of dat in Duitsland in dezelfde mate gebeurt, is open. Dat schrijft ook Amelie Wuppermann, die voorstander is van de belasting, in haar schriftelijke standpunt voor de Bundestag.[10]
Dat kan preventie rechtvaardigen. Een reddingsplan op korte termijn voor de ziekenfondsen is het niet. Wie met miljarden argumenteert, moet de periode er even groot bij schrijven.
8. Eerst korten, dan minder korten: dat is nog geen bezuinigingswonder
Volgens de bondsregering moet de opbrengst van de suikerbelasting een eerder voorziene verlaging van de federale bijdrage aan het gezondheidsfonds beperken.[8] Een gedeeltelijk teruggedraaide korting is echter iets anders dan minder ziekte en lagere behandelkosten. De burgers hebben recht op drie gescheiden berekeningen: belastingontvangsten, bijdragen en echte besparingen op de gezondheidskosten.
9. Sekt ontzien, mixdranken belasten: waar is de medische logica?
De uitbreiding van de alcopopbelasting vervangt de hogere mousserendewijnbelasting. De CDU/CSU-fractie motiveert het afzien daarvan met de moeilijke situatie van de wijnboeren; de meeropbrengst uit de uitbreiding moet het verlies compenseren.[9] Voor de hogere sektbelasting was 65 miljoen euro per jaar ingeboekt.[3] De SPD-fractie wijst erop dat dranken met meer alcohol vandaag wijder verspreid zijn dan bij de invoering van de belasting.[9] Waarom dan uitgerekend sekt wordt ontzien, verklaart dat niet. Dat mag een begrotingscompromis zijn. Een gezondheidspolitieke motivering is daarmee niet geleverd.
10. Suiker wordt niet onschadelijk doordat hij in een uitzondering zit
Van de belasting moeten onder meer zuivere vruchten- en groentesappen, melk, haver- en rijstdranken en alcoholvrije alternatieven voor alcoholische dranken worden uitgezonderd.[8] Daaruit volgt niet dat alle dranken gelijk zouden moeten worden beoordeeld. Wel volgt daaruit de plicht uit te leggen welke uitzonderingen inhoudelijk nodig zijn en hoe uitwijken wordt voorkomen.
De douanevakbond wil de uitzondering voor sappen zonder toegevoegde suiker schrappen. Of suiker van nature aanwezig of toegevoegd is, valt volgens haar vaak alleen via recepturen, productiedocumenten of laboratoriumanalyses vast te stellen.[2] Mijn vraag: hoe moet de douane deze grenzen controleren?
Drie vragen die vóór de start beantwoord moeten zijn
Aan de minister van Financiën: waar is de volledige nettoberekening, inclusief administratiekosten, verschuivingen in de afzet en minder belastingontvangsten elders?
Aan de gezondheidspolitici: hoeveel ziekten en welke behandelkosten voorkomt precies deze Duitse regeling, en in welk jaar? Bedoeld is niet een willekeurig model uit een ander land.
Aan de top van de coalitie: aan welke toetsbare voorwaarden moet zijn voldaan voordat de belasting start? En welke conclusies trekt u als werking en opbrengst achterblijven bij de beloften?
Gezondheidsbescherming is te belangrijk voor slechte wetgeving. Wie nieuwe belastingen eist, moet meer leveren dan goede bedoelingen: een zuivere berekening, duidelijke doelen en een procedure die werkt. Hoe de begroting zonder nieuwe belastingen kan rondkomen, staat in het open voorstel aan de bondskanselier.
Andreas W. HerbOprichter en CEO MBG Group, Paderborn
Wat ik uitdrukkelijk niet beweer
Ik beweer niet dat een suikerbelasting geen effect heeft. Er is wetenschappelijk bewijs, vooral uit Groot-Brittannië, dat een gestaffelde belasting fabrikanten ertoe brengt minder suiker in hun recepturen te gebruiken.[10] Mijn kritiek richt zich op de opzet, de toetsing en de motivering van deze wet. De grote nieuwe last bij de douane ontstaat vooral door de suikerbelasting; de loutere verhoging van bestaande alcoholbelastingen moet daarvan worden onderscheiden, en de geplande vereenvoudiging van de alcopopprocedure verwelkomt de douanevakbond uitdrukkelijk.[2] De bedragen per blikje zijn verbruiksbelastingen, geen winkelprijzen.
METHODE
Methode
Zuivere alcohol per blikje: 330 ml × alcoholgehalte, bijvoorbeeld 330 ml × 9,9 % = 32,67 ml = 0,03267 liter.
Vandaag onder 10 %: alcoholbelasting 13,03 euro plus alcopopbelasting 55,50 euro = 68,53 euro per liter zuivere alcohol; 0,03267 × 68,53 = 2,2389 euro, afgerond 2,24 euro. Bij 10,0 % alleen alcoholbelasting: 0,033 × 13,03 = 0,4300 euro.
Commissieversie: alcopopbelasting afgeleid uit de opgave in het amendement, 1 euro ÷ 0,033 liter zuivere alcohol = 30,30 euro per liter. Met de alcoholbelasting 2027 van 15,64 euro is dat 45,94 euro per liter zuivere alcohol. Bij 9,9 %: 0,03267 × 45,94 = 1,5009 euro. Bij 14,9 %: 0,04917 × 45,94 = 2,2589 euro. Bij 15,1 % alleen alcoholbelasting: 0,04983 × 15,64 = 0,7793 euro.
Sprong: vandaag (2,2389 − 0,4300) ÷ 2,2389 = 80,8 procent, dus ongeveer 81 procent; volgens de commissieversie (2,2589 − 0,7793) ÷ 2,2589 = 65,5 procent, dus ongeveer twee derde. Rekent men de hogere alcoholbelasting mee in die ene euro, dan komt men uit op 27,69 euro alcopopbelasting per liter en een sprong van 63,4 procent; aan de orde van grootte verandert dat niets.
Lasten: 16,9 miljoen euro bij de bond plus 2,5 miljoen euro in het bedrijfsleven = 19,4 miljoen euro per jaar, zo ook in het advies van de Normenkontrollrat.
Besparing: 3.850 miljoen euro minder behandelkosten over 20 jaar (studie, tabel 2, gestaffelde belasting) ÷ 20 = 192,5 miljoen euro, dus ongeveer 190 miljoen euro per jaar. De studie verdeelt de besparing niet gelijkmatig over de jaren; het gemiddelde dient alleen om de orde van grootte te vergelijken.
CONTROLE
Wat voor de publicatie is gecontroleerd
- Alle gegevens zijn op 11 november 2026 aan de originelen getoetst: aan het advies van de Normenkontrollrat, aan de schriftelijke standpunten van de douanevakbond BDZ en van Amelie Wuppermann voor de hoorzitting in de Bundestag, aan wetsontwerp 21/7860, aan het Alkopopsteuergesetz en het Alkoholsteuergesetz, aan de vragen en antwoorden van de bondsregering en aan de studie in PLOS Medicine. Op 13 november 2026 hebben we de tekst bijgewerkt op basis van het besluit van de financiële commissie van de dag ervoor.
- Het bericht van de Bundestag noemt het nieuwe tarief van de alcopopbelasting niet in euro. Het citeert het amendement: een blikje van 0,33 liter met 10 procent draagt voortaan ongeveer 1 euro meer. Daaruit leiden wij ongeveer 30 euro per liter zuivere alcohol af. De wettekst van de commissieversie hadden wij niet. Het uitgangsmateriaal van de auteur steunde voor de uitbreiding op een bericht van de FAZ; wij konden dat niet opvragen en vermelden het niet als bron.
- Het uitgangsmateriaal noemde ongeveer 3,8 miljard euro besparing. De studie vermeldt in haar tabel 3,85 miljard euro voor de gestaffelde belasting; die waarde gebruiken wij.
- De bedragen per blikje zijn eigen berekeningen volgens wet en wetsontwerp; de rekenweg staat onder “Hoe wij hebben gerekend”. Het ministerie van Financiën en de coalitiefracties zijn niet om een reactie gevraagd.
BRONNEN
Bronnen
Elk nummer in de tekst leidt naar zijn bron. Bij elke vermelding staat de herkomst: officieel, mediabericht, brancheorganisatie, instituut of dataportaal. Titels blijven in de oorspronkelijke taal, zodat elk document vindbaar blijft.
[1] Nationaler Normenkontrollrat, 16.10.2026
Stellungnahme NKR-Nr. 8281: Formulierungshilfe zum Haushaltsbegleitgesetz 2027, Entwurf eines Zuckergetränkesteuergesetzes (Seiten 1 bis 4)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[2] BDZ Deutsche Zoll- und Finanzgewerkschaft, 04.11.2026
Stellungnahme zum Haushaltsbegleitgesetz 2027 für die Anhörung im Finanzausschuss am 9. November 2026Brancheorganisatie↑ terug naar de tekst
[3] Deutscher Bundestag, 07.09.2026
Drucksache 21/7860: Entwurf eines Haushaltsbegleitgesetzes 2027 (Artikel 1 bis 3, Finanztabelle)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[4] PLOS Medicine, 21.11.2023
Emmert-Fees u. a.: Projected health and economic impacts of sugar-sweetened beverage taxation in Germany (Tabelle 2)Instituut of publiekrechtelijk lichaam↑ terug naar de tekst
[5] Bundesministerium der Justiz, Stand 11.11.2026
§ 1 Alkopopsteuergesetz: Steuergegenstand (mehr als 1,2 und weniger als 10 Prozent vol)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[6] Bundesministerium der Justiz, Stand 11.11.2026
§ 2 Alkopopsteuergesetz: Steuertarif (5.550 Euro je Hektoliter reinen Alkohols)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[7] Bundesministerium der Justiz, Stand 11.11.2026
§ 2 Alkoholsteuergesetz: Steuertarif (Regelsatz 1.303 Euro je Hektoliter Alkohol)Officiële bron↑ terug naar de tekst
[8] Die Bundesregierung, 14.10.2026
Fragen und Antworten: Zuckergetränkesteuer soll Gesundheitssystem entlastenOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[9] Deutscher Bundestag, 12.11.2026
hib 935/2026: Finanzausschuss stimmt Verbrauchsteuer-Änderungen zuOfficiële bron↑ terug naar de tekst
[10] Universität Bayreuth, 09.11.2026
Prof. Dr. Amelie Wuppermann: Stellungnahme zur öffentlichen Anhörung des Finanzausschusses zum Haushaltsbegleitgesetz 2027Instituut of publiekrechtelijk lichaam↑ terug naar de tekst
[11] Deutscher Bundestag, 09.11.2026
Anhörung zum Haushaltsbegleitgesetz und zur Zuckergetränkesteuer im FinanzausschussOfficiële bron↑ terug naar de tekst
CORRECTIES
Correcties
Geen correcties sinds de publicatie op 13-11-2026. Elke wezenlijke wijziging verschijnt hier met haar datum, reden en eerdere bewoording.
Deze pagina is een mening. Onze factchecks zijn dat niet.