Duitsland weet het weer eens beter dan de hele wereld. Of toch niet?

Op 15 april 2023 gingen Isar 2, Emsland en Neckarwestheim 2 van het net, de laatste drie kerncentrales van Duitsland.^[1] Nieuwe mogen er niet komen. Het Atomgesetz zegt het uitdrukkelijk: „Für die Errichtung und den Betrieb von Anlagen zur Spaltung von Kernbrennstoffen zur gewerblichen Erzeugung von Elektrizität … werden keine Genehmigungen erteilt.“^[2]

Uiterlijk eind 2038 moet ook de laatste kolencentrale van het net; zo staat het in het Kohleausstiegsgesetz.^[3] Duitsland stapt dus uit twee energiebronnen tegelijk. De vraag is of dat verstandiger is dan de weg van de anderen. Het antwoord begint op de stroomrekening.

Stroomprijzen vergeleken

Huishoudens in Duitsland betaalden in de tweede helft van 2025 gemiddeld 38,7 cent per kilowattuur, alle belastingen en heffingen meegerekend. In de EU was stroom alleen in Ierland duurder. Duitse huishoudens betaalden ruim een derde meer dan het EU-gemiddelde van 29,0 cent.^[4]

Bedrijven die per jaar 20.000 tot 70.000 megawattuur verbruiken, dus middelgrote industrie, betaalden 16,0 cent zonder btw: 19 procent meer dan het EU-gemiddelde en bijna twee keer zoveel als in Frankrijk.^[5] De industrie in de VS betaalde in 2025 omgerekend 7,6 cent, minder dan de helft van de Duitse prijs.^[6][7]

Bij de industrieprijzen is Duitsland in de EU niet koploper: Italië, Polen, Tsjechië en Oostenrijk lagen in hetzelfde halfjaar hoger.^[5] Maar de grote concurrenten op de wereldmarkt betalen minder, de VS voorop.^[6]

In 2026 is huishoudstroom iets goedkoper geworden, vooral omdat de nettarieven met 1,7 cent zijn gedaald. De BDEW noemt voor dit jaar tot nu toe gemiddeld 37,0 cent. Belastingen, heffingen en opslagen maken daarvan nog steeds 12,6 cent uit, ruim een derde van de prijs.^[8]

De wereld bouwt kerncentrales

Wereldwijd zijn 78 kernreactoren in aanbouw, verdeeld over 17 landen. In bedrijf zijn 417 reactoren in 31 landen. Bijna de helft van de nieuwbouw staat in China: 37 reactoren.^[9]

Ook Europa draait bij. Groot-Brittannië heeft in juli 2025 het definitieve investeringsbesluit voor Sizewell C genomen, een centrale van 3,2 gigawatt.^[10] Polen heeft in december 2025 de instemming van de Europese Commissie met de staatssteun voor zijn eerste kerncentrale gekregen.^[11] Tsjechië heeft in juni 2025 het contract voor twee nieuwe eenheden in Dukovany ondertekend.^[12] Zweden steunt nieuwe reactoren sinds augustus 2025 bij wet.^[13]

Zelfs landen met een uitstapbesluit keren om. België heeft in mei 2025 zijn wet gewijzigd: sinds juni 2025 heet zij niet meer wet over de „geleidelijke uitstap“ uit kernenergie, maar wet over kernenergie voor elektriciteitsproductie.^[14] Italië heeft in september 2026 een wet aangenomen waarmee de regering de terugkeer moet regelen.^[15] Het Zwitserse parlement wil het nieuwbouwverbod opheffen; daarover stemt Zwitserland naar verwachting in 2027.^[16]

De VS willen hun kernenergie van ongeveer 100 gigawatt in 2024 tot 2050 verviervoudigen naar 400 gigawatt; gebouwd wordt daar op dit moment echter geen reactor.^[9][17] Japan wil het aandeel van kernenergie in de stroom tot 2040 opvoeren naar ongeveer 20 procent; in 2023 was het 8,5 procent.^[18]

Op de klimaatconferentie van 2023 hebben 25 staten verklaard de kernenergie wereldwijd tot 2050 te verdrievoudigen, waaronder de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië, Japan, Zweden en Polen.^[19] Inmiddels zijn het er 38, sinds 2026 ook China, België en Italië.^[20] Duitsland doet niet mee.^[19][21]

Kolen bouwt vooral Azië

Bij kolen is het beeld anders. Wereldwijd waren begin 2026 kolencentrales met 243 gigawatt in aanbouw, 95 procent daarvan in China en India. China alleen bouwt 206 gigawatt, meer dan het zevenvoudige van alle Duitse kolencentrales die nog in bedrijf zijn. In 2025 gingen wereldwijd kolencentrales met ongeveer 97 gigawatt nieuw aan het net, 78 daarvan in China.^[22]

Wie daaruit leest dat China alleen op kolen inzet, leest maar de helft van de statistiek. In 2025 heeft China meer dan 430 gigawatt wind- en zonnevermogen aan het net gebracht.^[23] Het kolenaandeel in de Chinese stroom is gedaald van 70 procent in 2015 naar 54 procent in 2025.^[24] Wereldwijd kwam er in 2025 voor het eerst meer stroom uit hernieuwbare bronnen dan uit kolen.^[25]

China bouwt dus alles wat stroom levert: kolen, kernenergie, wind en zon. Duitsland zet in op wind en zon en heeft kernenergie bij wet uitgesloten.

Wat dat de industrie kost

De gevolgen tonen zich het eerst daar waar energie de grootste kostenpost is. Tot de energie-intensieve bedrijfstakken rekent het Statistisches Bundesamt chemie, metaalproductie, papier, glas en keramiek en cokesfabrieken en aardolieverwerking.^[26] Zij produceerden in 2025 ongeveer 18 procent minder dan in 2021. De overige industrie verloor in dezelfde periode 5 procent.^[27]

Van februari 2022 tot maart 2026 daalde de productie van de chemie met 18 procent, bij glas, keramiek en cement met 25 procent. In de energie-intensieve takken werkten in maart 2026 ongeveer 53.300 mensen minder dan in februari 2022.^[26] In de hele verwerkende industrie waren in 2025 ongeveer 228.000 mensen minder werkzaam dan in 2023.^[28]

En de bedrijven plannen verder. In de Energiewende-barometer van de DIHK van juli 2026 houdt ongeveer 40 procent van de industriebedrijven zich bezig met een verplaatsing van productie of investeringen naar het buitenland of voert die al uit, bij grote industriële ondernemingen 60 procent. Gevraagd is naar de energie- en klimaatpolitieke omstandigheden als geheel.^[29]

ArcelorMittal heeft in 2025 zijn plannen voor klimaatvriendelijk staal in Bremen en Eisenhüttenstadt opgegeven, ondanks toegezegde steun van 1,3 miljard euro. De stroomprijzen in Duitsland zijn hoog, zowel internationaal vergeleken als vergeleken met de buurlanden, schrijft het concern. De volgende elektrische oven wil het in het Franse Duinkerke bouwen.^[30] BASF sluit in Ludwigshafen sinds 2023 meerdere installaties, waaronder een van twee ammoniakinstallaties, en noemde hoge energieprijzen als last.^[31]

Dat raakt de welvaart. Het reële bruto binnenlands product per inwoner lag in 2025 0,8 procent onder de waarde van 2019.^[32] De economie kromp in 2023 met 1,0 procent, stond in 2024 stil en groeide in 2025 met 0,2 procent.^[33]

Of toch niet?

Een eerlijk commentaar toont ook de andere kant. Duitsland staat niet alleen: Spanje wil tot 2035 alle kerncentrales uitzetten, maar heeft de looptijd van Almaraz zojuist verlengd tot 2030.^[34] Taiwan heeft in mei 2025 zijn laatste reactor uitgezet; de exploitant heeft in maart 2026 een plan voor heringebruikname ingediend.^[9][35]

Nieuwe kerncentrales zijn geen snelle oplossing. Polen wil eind 2028 het eerste nucleaire beton storten, stroom moet vanaf 2036 vloeien.^[36] Frankrijks zes nieuwe reactoren moeten vanaf 2038 draaien en volgens plan 72,8 miljard euro kosten, in prijzen van 2020; het definitieve investeringsbesluit staat nog uit.^[37] Sommige projecten staan al decennia op „in aanbouw“.^[9]

Niet elke terugval van de industrie heeft met energie te maken. Voor de exportsector noemt het Statistisches Bundesamt in 2025 hogere Amerikaanse invoerrechten, de appreciatie van de euro en sterkere concurrentie uit China.^[38]

En de bondsregering heeft bijgestuurd. Sinds januari 2026 betaalt de producerende sector nog maar het EU-minimumtarief van de stroombelasting.^[39] De bond heeft de transportnettarieven in 2026 met 6,5 miljard euro gesubsidieerd.^[40] De gasopslagheffing is afgeschaft.^[41] Een industriestroomprijs voor de jaren 2026 tot 2028 met een streefprijs van 5 cent per kilowattuur heeft de Europese Commissie in april 2026 goedgekeurd; aangevraagd en uitbetaald wordt vanaf 2027, met terugwerkende kracht voor 2026.^[42]

Daarbij komt in 2026 een nieuwe prijsduw van buiten. Bij de producentenprijzen was energie in augustus 2026 8,3 procent duurder dan een jaar eerder; aardolieproducten kostten door de oorlogshandelingen in Iran en het Nabije Oosten 40,5 procent meer.^[43]

Mijn conclusie: de wereld is niet dommer dan Duitsland

De tegenargumenten kloppen. Zij veranderen het resultaat niet. Duitse huishoudens betalen de op een na hoogste stroomprijzen van de EU, de industrie betaalt ongeveer twee keer zoveel als in de VS, en de energie-intensieve bedrijven krimpen sneller dan de rest van de economie. Tegelijk houdt het vast aan een wettelijk nieuwbouwverbod voor kerncentrales, terwijl België zijn uitstap uit de wet schrapt, Italië de terugkeer voorbereidt en het Zwitserse parlement zijn verbod wil opheffen.

Ik eis niet dat Duitsland morgen reactoren bouwt. Ik eis dat het ophoudt zich slimmer te voelen dan de rest van de wereld. Drie dingen zouden een begin zijn.

Ten eerste: stroomprijzen zijn een vestigingsvraag. De bijdrage aan de nettarieven en de industriestroomprijs zijn tijdelijk. Wie vandaag over een fabriek voor twintig jaar beslist, heeft prijzen nodig waarop hij kan rekenen.

Ten tweede: het nieuwbouwverbod in het Atomgesetz moet worden geschrapt. Of een centrale rendabel is, moeten investeerders beslissen, niet een zin in de wet. Het verbod schrikt ingenieurs, fabrikanten en geldschieters van nieuwe, kleinere reactortypen af voordat zij überhaupt gaan rekenen.

Ten derde: de kolenuitstap in 2038 staat in de wet. De wet laat in 2026, 2029 en 2032 toetsen of hij al in 2035 mogelijk is.^[44] Vervroegd zou hij alleen moeten worden als betaalbare en zekere vervanging aan het net is.

Weet Duitsland het beter dan de hele wereld? De cijfers zeggen: nee. De wereld bouwt wat stroom betaalbaar en zeker maakt. Duitsland zou daar weer bij moeten horen.

Andreas W. HerbCEO MBG Group, Paderborn