Naar de inhoud

MENINGGASTCOMMENTAARALCOPOPBELASTING

Een regering die niet wil leren van oude fouten. Ze rijdt ons land in volle vaart tegen de muur.

De alcopopbelasting van 2004 heeft haar opbrengstdoel met 85 procent gemist. In 2025 leverde zij per saldo min 237.000 euro op. Nu moet zij worden uitgebreid – in de commissie aangenomen binnen vijf dagen, zonder effectbeoordeling.

Door Andreas W. Herb, Oprichter en CEO MBG Group, Paderborn

7 minuten lezen14 bronnen0 correctiesOpenbaarmaking

Delen

Inhoud
  • −85 %

    Opbrengsten 2005 tot 2007 tegenover het plan: 22,7 in plaats van 156 mln. euro{9,4}

  • −237.000 €

    Opbrengst van de alcopopbelasting 2025: meer terugbetaald dan ontvangen{10}

  • 5 dagen

    van het eerste bericht tot het besluit in de financiële commissie{7,1}

Vijf dagen van idee tot besluit

Op 12 november 2026 heeft de financiële commissie van de Bundestag besloten de alcopopbelasting uit te breiden. Zij moet voortaan gelden voor mixdranken met gedistilleerd tot 15 volumeprocent.[1] Tot nu toe houdt zij op bij 10 volumeprocent.[5] Het belastingtarief moet daarvoor volgens de Unie met bijna 45 procent dalen.[2]

De aanleiding is geen nieuw probleem in de jeugdbescherming. De aanleiding noemt de coalitie zelf: de geplande verhoging van de mousserendewijnbelasting met 20 procent is uit consideratie met de wijnboeren geschrapt. De mixdranken moeten het ontbrekende geld nu binnenhalen.[1][2]

Op 7 november meldde het persbureau dts voor het eerst dat de Unie deze uitbreiding overwoog. Volgens het bericht wordt 100 miljoen euro verwacht.[7] Vijf dagen later was zij in de commissie aangenomen.[1] Een effectbeoordeling is er niet. De brancheorganisatie BWS klaagt dat zij niet is gehoord.[8] Definitief is nog niets: de Bundestag moet nog stemmen, daarna buigt de Bundesrat zich erover.

Het is absurd om zo’n complex onderwerp in vijf dagen af te handelen. Dat laat zien: hier regeren oppervlakkigheid en paniek. Deze regering heeft de controle volledig verloren. Men kan haar alleen vragen om in het belang van ons land af te treden en de weg vrij te maken.

Wie dit leest, beleeft een déjà vu. In 2004 heeft Duitsland dit experiment al eens gedaan. Het is mislukt, en de cijfers daarover liggen al jaren op tafel.

2004: een belasting tegen het eigen product

De alcopopbelasting was in 2004 bedoeld als jeugdbescherming, niet als inkomstenbron. Haar doel was alcopops zo duur te maken dat jonge mensen ze niet meer kopen. Zo beschrijft de bondsregering het zelf.[4]

Sinds augustus 2004 kost elke hectoliter zuivere alcohol in een alcopop 5.550 euro bijzondere belasting. Die komt bovenop de brandewijnbelasting. Daaronder vallen mixdranken met gedistilleerd onder 10 volumeprocent.[5] Een fles van 0,275 liter met 5,5 procent droeg daarmee ongeveer 84 cent bijzondere belasting (eigen berekening).

Het geld was niet bedoeld om in de begroting te verdwijnen. Paragraaf 4 van de wet bindt de netto-meeropbrengst aan de verslavingspreventie van de Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung.[5] Het wetsontwerp rekende met 42 miljoen euro alcopopbelasting per jaar. Daarbij ging het al uit van een afzetdaling van 75 procent.[9]

In 2004 regeerde een door de SPD geleide coalitie. De SPD regeert ook vandaag mee. De kennis over de eerste poging zou dus in huis zijn.

Wat ervan terechtkwam: 156 miljoen gepland, 22,7 ontvangen

Voor 2005 tot 2007 begrootte de bond 156 miljoen euro uit het alcopopsegment.[9] Ontvangen heeft hij 22,7 miljoen.[4] Dat is 85 procent minder dan gepland.

Kolomdiagram met tabel: dubbele schade, gepland 156 mln. euro, ontvangen 22,7 mln. euro. Alcopopsegment, plan van de bondsregering en werkelijke opbrengsten in mln. euro. 2003, vóór de belasting: realisatie 40 uit de brandewijnbelasting. 2004, invoering: plan 46, waarvan 25 brandewijnbelasting en 21 alcopopbelasting; realisatie 24,5, waarvan 24 en 0,5. 2005: plan 52, waarvan 10 en 42; realisatie 11,9, waarvan 2,3 en 9,6. 2006: plan 52; realisatie 7,4, waarvan 1,4 en 6,0. 2007: plan 52; realisatie 3,5, waarvan 0,7 en 2,8. Som 2005 tot 2007: plan 156, realisatie 22,7, tekort min 133,3. Een gestreepte lijn toont het niveau van 2003 van 40 mln. euro.
Grafiek 1 van het gastcommentaar, ongewijzigd overgenomen. Klik om te vergroten.

De schade was dubbel. De nieuwe belasting leverde nauwelijks iets op. Tegelijk viel de brandewijnbelasting uit alcopops weg. In 2003 was dat minstens 40 miljoen euro. In 2007 leverde het hele segment nog 3,5 miljoen op, bijzondere belasting inbegrepen.[9][4]

Beter werd het nooit. In 2024 leverde de alcopopbelasting nog 1,4 miljoen euro op. In 2025 was haar opbrengst negatief: de bond heeft 237.000 euro meer terugbetaald of verrekend dan hij heeft ontvangen.[10]

Kolomdiagram met tabel: belastingopbrengsten uit alcopops, 2003 minstens 40 mln. euro, 2025 onder nul. Belastingopbrengsten van de bond uit alcopops in mln. euro. Drie jaar vóór de belasting, alleen brandewijnbelasting: 2001 2, 2002 25 tot 30, 2003 40 tot 58,6. 2004, invoering in augustus: 24,5 tot 35,5. Drie jaar na de belasting, brandewijnbelasting en alcopopbelasting samen: 2005 11,9, 2006 7,4, 2007 3,5. Actueel: 2022 3,0, 2023 1,8, 2024 1,7, 2025 onder nul; de alcopopbelasting staat in 2025 op min 0,237. Opmerking in de grafiek: in 2025 is 237.000 euro meer terugbetaald dan ontvangen.
Grafiek 2 van het gastcommentaar, ongewijzigd overgenomen. Klik om te vergroten.

Voor de verslavingspreventie bleef niets over. De netto-meeropbrengst was volgens de bondsregering sinds 2004 nooit positief.[4] Haar conclusie uit 2019:

„Finanzmittel aus der Alkopopsteuer hat die BZgA nicht erhalten.“

Vertaling: Financiële middelen uit de alcopopbelasting heeft de BZgA niet ontvangen.

Bondsregering, Bundestagsdrucksache 19/9134 van 4 april 2019[4]

En de jeugdbescherming? Jongeren dronken daarna minder alcopops. Of dat aan de belasting lag, is omstreden. De Wissenschaftliche Dienste van de Bundestag verwijzen naar Oostenrijk: daar daalde de consumptie op vergelijkbare wijze, helemaal zonder alcopopbelasting.[6]

De coalitie bevestigt het resultaat vandaag zelf. Dranken onder 10 procent zouden sinds de invoering van de belasting “bijna volledig van de markt verdwenen” zijn. Zo staat het in het verslag van de financiële commissie van 13 november 2026.[2]

De tweede fout: dezelfde rekensom, alleen groter

Volgens berichten uit kringen van de Unie moet door de uitbreiding 100 miljoen euro in de begroting vloeien.[7] Ter vergelijking: in 2024 leverde de alcopopbelasting over het hele jaar 1,4 miljoen euro op, in 2025 een negatief saldo.[10] Gehoopt wordt dus op meer dan het zeventigvoudige van 2024.

Kolomdiagram: alcopopbelasting, plan 42 mln. euro per jaar, realisatie 2025 onder nul. Opbrengst van de alcopopbelasting per jaar in mln. euro, 2004 vanaf augustus tot 2018 en 2022 tot 2025; 2019 tot 2021 niet weergegeven. Een gestreepte lijn toont het plan volgens het wetsontwerp van 42 mln. euro per jaar. De kolommen blijven ver daaronder: 9,6 in 2005, 2,7 in 2008, daarna steeds onder 3, in 2025 min 0,237.
Grafiek 3 van het gastcommentaar, ongewijzigd overgenomen. Klik om te vergroten.

De motivering spreekt zichzelf tegen. De dranken onder 10 procent zouden verdwenen zijn, zegt de coalitie.[2] Daarom, zo luidt de redenering, kost het weinig om het belastingtarief met bijna 45 procent te verlagen. De belasting heeft haar grondslag dus al eens weggenomen. Nu moet dezelfde belasting bij de volgende groep geld opleveren.

Deze groep is zelf een gevolg van 2004. Wie onder 10 procent bleef, betaalde de bijzondere belasting. Wie erboven zat, betaalde haar niet. De SPD motiveert de uitbreiding ermee dat sterkere mixdranken vandaag wijder verspreid zijn.[1] Dat is geen toeval: de grens van 2004 beloonde iedereen die boven 10 procent ging.

Wat nu volgt, is te voorzien. Volgens het amendement draagt een blikje van 0,33 liter met 10 procent ongeveer 1 euro meer belasting.[1] Bij een winkelprijs rond 4 euro zou dat ongeveer 25 procent zijn. Fabrikanten en klanten zullen vermoedelijk uitwijken: boven 15 procent, op wijn- of bierbasis, naar zelf mengen. Dan herhaalt 2004 zich. De opbrengsten blijven uit, de markt is toch beschadigd.

Ook de procedure laat niets goeds verwachten. De hoorzitting van de financiële commissie op 9 november ging over het regeringsontwerp.[3] De uitbreiding stond daar niet in. Zij kwam via een amendement. Drie dagen na de hoorzitting was zij aangenomen. Hoe snel dat misgaat, laat de tabaksbelasting zien: daar moest de coalitie al een “technische uitvoeringsfout” langs parlementaire weg herstellen.[2]

De schade voor het belastingstelsel

Met dit besluit wordt een sturende belasting een gatenvuller. Dat raakt meer dan een drankenmarkt.

Het doel wordt ingeruild. In 2004 heette het jeugdbescherming, het geld was bestemd voor preventie. Nu moet één procent, hoogstens één miljoen euro, naar de verslavingspreventie gaan.[1] De rest dicht het gat dat het afzien van de sektbelasting slaat.

Sturing en opbrengst sluiten elkaar uit. Een belasting die een product van de markt moet drukken, kan de begroting niet financieren. Slaagt de sturing, dan ontbreekt het geld. Komt het geld binnen, dan heeft zij niet gestuurd. 2004 heeft dat laten zien.

Gelijke alcohol, ongelijke belasting. Alcohol uit gedistilleerd in een blikje draagt voortaan tot 15 volumeprocent een bijzondere belasting. Dezelfde hoeveelheid alcohol in sekt blijft van de verhoging gespaard, in wijn blijft zij belastingvrij. Maatstaf is niet de alcohol, maar wie op dat moment consideratie verdient.

Planningszekerheid bestaat niet meer. Sekt eruit, alcopops erin, binnen een week. Elk bedrijf leert daaruit: een productcategorie kan van de ene dag op de andere haar grondslag verliezen. Wie investeert, rekent voortaan met dit risico.

De moeite blijft, de opbrengst niet. In de jaren 2008 tot en met 2018 en 2022 tot en met 2024 leverde de alcopopbelasting tussen 1,3 en 2,7 miljoen euro op, in 2025 zelfs een negatief saldo.[4][10] Een deskundige bij de hoorzitting rekende haar tot de misbare bagatelbelastingen.[3][12] In plaats van haar af te schaffen, breidt de coalitie haar uit.

Wat een lerende regering nu zou doen

De uitbreiding is nog geen wet. De Bundestag kan haar bij de eindstemming tegenhouden.

  1. 1De uitbreiding uit het Haushaltsbegleitgesetz 2027 schrappen.
  2. 2De eerste poging evalueren. De cijfers staan in de Bundestagsdrucksachen 15/5929 en 19/9134.[11][4]
  3. 3Een effectbeoordeling voorleggen en de betrokkenen horen voordat er wordt besloten.
  4. 4Jeugdbescherming handhaven waar zij werkt: bij het verstrekkingsverbod aan minderjarigen en de controle daarop.
  5. 5Openlijk zeggen waar het om gaat. Wie geld nodig heeft, moet dat zeggen en geen jeugdbeschermingsbelasting als kassa gebruiken.

2004 was een fout waaruit men kon leren. In 2026 wordt hij herhaald, met open ogen en in vijf dagen. Dat is geen vergissing meer. Een regering die zo belastingen maakt, verspeelt het vertrouwen waarop elk belastingstelsel rust.

Dank: dank aan Niklas Other van Inside Magazin en aan het onderzoeksjournalistieke portaal www.dieaufrechtelupe.de voor de ondersteuning bij het verwerken van de gegevens.

Noot van de redactie: de grafieken laten de jaren 2019 tot en met 2021 weg. Volgens het Bondsministerie van Financiën leverde de alcopopbelasting in 2019 ongeveer 1,0 miljoen euro op, in 2020 ongeveer 10,8 miljoen euro en in 2021 min 5,3 miljoen euro.[13][14] 2020 en 2021 samen zijn dat ongeveer 5,5 miljoen euro. Een verklaring voor de uitschieters geeft het ministerie niet.

Het commentaar bestaat ook als video van bijna 13 minuten: Naar de video.

METHODE


Methode

Grafieken „Alkopopsteuer 2004“, dieaufrechtelupe.de: plan volgens Bundestagsdrucksache 15/2587, realisatie volgens Bundestagsdrucksache 19/9134 (2004–2007) en Destatis, belastingstatistiek, tabel 71211-0001 (2022–2025), brandewijnbelasting uit alcopops geschat.

Bijzondere belasting per fles: 0,275 liter × 5,5 procent = 0,015125 liter zuivere alcohol; × 55,50 euro per liter (5.550 euro per hectoliter) = 0,839 euro, ongeveer 84 cent.

Opbrengsten tegenover plan 2005 tot 2007: 22,7 ÷ 156 = 0,146; dat is 85,4 procent minder dan gepland.

Gehoopte opbrengsten tegenover 2024: 100 ÷ 1,382 = 72,4, dus meer dan het zeventigvoudige.

Extra last per blikje: 1 euro bij een winkelprijs van 4 euro is 25 procent.

Brandewijnbelasting uit alcopops vanaf 2005, zoals in grafiek 1 en 2: teruggerekend uit de alcopopbelasting. Beide belastingen vallen op dezelfde zuivere alcohol, de ene met 1.303, de andere met 5.550 euro per hectoliter; voor 2005 dus 9,617 × 1.303 ÷ 5.550 = 2,26 miljoen euro. Op deze manier nagerekend komen alle totalen in de grafieken uit.

Grafiek 1: de jaarwaarden zijn op één decimaal afgerond. Opgeteld geven ze 22,8 miljoen euro, de niet-afgeronde waarden 22,7 miljoen.

CONTROLE


Wat voor de publicatie is gecontroleerd

  • Tekst en grafieken staan er zoals de auteur ze op 13 november 2026 heeft aangeleverd. Geen enkele grafiek is bewerkt. Met instemming van de auteur is één zin gewijzigd, omdat die niet overeenkwam met de officiële cijfers: in plaats van “In alle jaren met officiële cijfers sinds 2008 leverde de alcopopbelasting tussen 1,3 en 2,8 miljoen euro op” staat er nu “In de jaren 2008 tot en met 2018 en 2022 tot en met 2024 leverde de alcopopbelasting tussen 1,3 en 2,7 miljoen euro op”. Toegevoegd zijn de bronverwijzingen en de noot van de redactie aan het einde.
  • De gegevens zijn op 13 november 2026 aan de originelen gecontroleerd: aan het bericht hib 935/2026, de Bundestagsdrucksachen 21/9229, 19/9134, 15/2587 en 15/5929, de wet op de alcopopbelasting, de korte notitie van de Wissenschaftliche Dienste van de Bundestag, het standpunt van Dirk Meyer voor de hoorzitting, de berichten van dts en about-drinks en de belastingontvangsten van het Bondsministerie van Financiën over 2019 tot en met 2025. Tabel 71211-0001 van Destatis kon niet worden opgevraagd; de cijfers van de auteur voor 2022 tot en met 2025 komen overeen met die van het ministerie.
  • Het citaat van de bondsregering staat letterlijk op pagina 3 van Bundestagsdrucksache 19/9134. “Bijna 45 procent” en “bijna volledig van de markt verdwenen” zijn uitspraken van de coalitiefracties, weergegeven op pagina 6 van Drucksache 21/9229, het verslag van de financiële commissie over motie 21/8637; “technische uitvoeringsfout” staat daar op pagina 5. Geen officiële bron noemt een nieuw tarief in euro. Uit de opgave dat een blikje met 10 procent ongeveer 1 euro meer zou dragen, volgt een tarief dat 45,4 procent lager ligt.
  • Het bericht van 7 november is afkomstig van het RND; het persbureau dts heeft het doorgegeven. Of het het eerste was, kon niet worden nagegaan. De 100 miljoen euro worden alleen in kringen van de Unie genoemd; officieel zijn ze niet becijferd. Of er geen effectbeoordeling is, kon niet worden nagegaan, omdat het amendement niet is gepubliceerd; de brancheorganisatie BWS eist er een. De auteur gebruikt het woord “bagatelbelastingen” (Kleinststeuern) voor wat de deskundige Dirk Meyer “Bagatellsteuern” noemt.
  • Afgeleid en niet officieel vermeld zijn de 10 miljoen euro brandewijnbelasting per jaar in de planning en de 40 miljoen euro voor 2003, beide uit het wetsontwerp (30 miljoen euro minder opbrengst bij 75 procent minder afzet), en de brandewijnbelasting uit alcopops vanaf 2005. Dat de netto-meeropbrengst nooit positief was, zegt de bondsregering voor de jaren 2004 tot en met 2019; recentere officiële gegevens daarover vonden wij niet.
  • Het ministerie van Financiën en de coalitiefracties zijn niet om een reactie gevraagd.

BRONNEN


Bronnen

Elk nummer in de tekst leidt naar zijn bron. Bij elke vermelding staat de herkomst: officieel, mediabericht, brancheorganisatie, instituut of dataportaal. Titels blijven in de oorspronkelijke taal, zodat elk document vindbaar blijft.

  1. [1] Deutscher Bundestag, 12.11.2026

    hib 935/2026: Finanzausschuss stimmt Verbrauchsteuer-Änderungen zu

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  2. [2] Deutscher Bundestag, 13.11.2026

    Drucksache 21/9229: Beschlussempfehlung und Bericht des Finanzausschusses zum Antrag 21/8637, Vorabfassung (Seiten 5 und 6)

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  3. [3] Deutscher Bundestag, 09.11.2026

    Anhörung des Finanzausschusses zum Haushaltsbegleitgesetz 2027

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  4. [4] Deutscher Bundestag, 04.04.2019

    Drucksache 19/9134: Antwort der Bundesregierung, Verwendung der Mittel aus der Alkopopsteuer (Seiten 2 bis 4)

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  5. [5] Bundesministerium der Justiz, Stand 13.11.2026

    Alkopopsteuergesetz, §§ 1, 2 und 4

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  6. [6] Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste, 21.08.2026

    Studien zu gesundheitlichen Auswirkungen der Besteuerung von alkoholischen Getränken

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  7. [7] dts Nachrichtenagentur (über regionalHeute.de), 07.11.2026

    Union prüft Ausweitung der Alkopop-Steuer für Haushalt 2027

    Mediabericht↑ terug naar de tekst

  8. [8] about-drinks, 09.11.2026

    BWS warnt vor dem Aus einer Getränkekategorie

    Mediabericht↑ terug naar de tekst

  9. [9] Deutscher Bundestag, 03.03.2004

    Drucksache 15/2587: Gesetzentwurf zur Verbesserung des Schutzes junger Menschen vor Gefahren des Alkohol- und Tabakkonsums

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  10. [10] Statistisches Bundesamt, abgerufen 13.11.2026

    Steuerhaushalt, Tabelle 71211-0001: Steuereinnahmen nach Steuerarten

    Dataportaal↑ terug naar de tekst

  11. [11] Deutscher Bundestag, 18.07.2005

    Drucksache 15/5929: Bericht der Bundesregierung über die Auswirkungen des Alkopopsteuergesetzes

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  12. [12] Prof. Dr. Dirk Meyer, Helmut-Schmidt-Universität Hamburg, Anhörung 09.11.2026

    Schriftliche Stellungnahme Nr. 07 zur Anhörung des Finanzausschusses (Seiten 2, 4 und 5: Bagatellsteuern)

    Instituut of publiekrechtelijk lichaam↑ terug naar de tekst

  13. [13] Bundesministerium der Finanzen, 20.01.2021

    Steuereinnahmen Kalenderjahr 2020, Übersicht 1, Zeile Alkopopsteuer (2020: 10.764 Tsd. Euro, 2019: 1.026 Tsd. Euro)

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

  14. [14] Bundesministerium der Finanzen, 14.01.2022

    Steuereinnahmen 4. Vierteljahr und Kalenderjahr 2021, Blatt 1 Steuerarten, Zeile Alkopopsteuer (2021: −5.304 Tsd. Euro)

    Officiële bron↑ terug naar de tekst

CORRECTIES


Correcties

Geen correcties sinds de publicatie op 13-11-2026. Elke wezenlijke wijziging verschijnt hier met haar datum, reden en eerdere bewoording.

Deze pagina is een mening. Onze factchecks zijn dat niet.